దృష్ట్వా ఋషిగణాన్హంతుం కృతేచ్ఛః ప్రాణిఘాతకః
ఋషుల సమూహాన్ని చూసి, ప్రాణులను హతమార్చే వాడు వారిని చంపాలని కోరుకున్నాడు.
అథోవాచ ద్విజాన్నత్వా భవద్భిః క్రియతేఽత్ర కిమ్ 2.4.12.
ఆ తరువాత, ద్విజులకు నమస్కరించి, "మీరు ఇక్కడ ఏమి చేస్తున్నారు?" అని అడిగాడు.
విశ్వామిత్ర ఉవాచ సర్వేషామేవ మాసానాం కార్తికః శ్రేష్ఠ ఉచ్యతే
విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: "అన్ని మాసాల్లో కార్తీక మాసమే ఉత్తమమని చెప్పబడింది."
కార్తికే మాసి యః కుర్యాత్స్నానం దానం చ పూజనమ్
కార్తీక మాసంలో ఎవరైనా స్నానం, దానం, పూజ చేయగలిగితే—
వ్యాధప్రయుక్తమాకర్ణ్య ధర్మం చ ఋషిణా ద్విజః
ఋషి చెప్పిన ధర్మాన్ని విని, వ్యాధితో బాధపడే ద్విజుడైనా—
విశ్వామిత్రం ప్రణమ్యాథ స్వవృత్తాంతం నివేద్య చ
తర్వాత విశ్వామిత్రునికి నమస్కరించి, తన కథను వివరించాడు.
విస్మితో గాధిపుత్రస్తు వ్యాధశ్చైవ విశేషతః
గాధి కుమారుడు ఆశ్చర్యపోయాడు; ముఖ్యంగా వేటగాడు మరింత ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన కార్తికే కేశవాఽగ్రతః
అందువల్ల, కార్తీక మాసంలో, కేశవుని ఎదుట అన్ని శ్రమలతో—
మూషకోఽపి చ దుర్యోనేర్ముక్త ఊర్జకథాశ్రుతేః
తక్కువ వంశంలో పుట్టిన ఎలుక కూడా ఆ మామిడికాయ శక్తి కథను వినడం వల్ల విముక్తి పొందుతుంది.
ధాత్రీఛాయాం సమాశ్రిత్య వనభోజనమాచరేత్ కృత్వా కర్మాణి నిత్యాని మాధవం పూజయేత్తతః
ఆ మామిడికాయ చెట్టు నీడలో ఆశ్రయం తీసుకుని, అడవి ఆహారం తినాలి; ప్రతిరోజూ చేసే పనులు ముగించాక, మాధవుడిని భక్తితో పూజించాలి.
ధాత్రీఛాయాం సమాశ్రిత్య హరౌ భక్తిసమన్వితః
మామిడికాయ చెట్టు నీడలో ఆశ్రయం తీసుకుని, హరిలో భక్తితో ఉండాలి.
తతస్తు బ్రాహ్మణాన్భక్త్యా భోజయేద్బ్రహ్మవిత్తమాన్ 2.4.12.
తర్వాత, భక్తితో వేదాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులను భోజనం పెట్టాలి.
ఏవంకృతే వ్రతే విప్ర కార్తికే హరివల్లభే
ఓ బ్రాహ్మణా, హరివల్లభుడైన కార్తీక మాసంలో ఈ వ్రతాన్ని చేయగానే,
హరేర్నార్పితభోగాచ్చ భోజనే సూర్యదర్శనాత్
హరికి అర్పించిన నైవేద్యాన్ని, సూర్యుడిని చూసిన తర్వాత భోజనం చేయడం వల్ల,
భోజనావసరే చాన్యస్పర్శదోషస్తు యద్భవేత్
భోజనం చేసే సమయంలో ఇతరుల స్పర్శ వల్ల ఏదైనా దోషం కలిగితే,
శుద్ధస్యాపి తథా త్యాగాత్పుణ్యకాలే హరిప్రియే
హరివల్లభుడా, ఎంత శుద్ధుడైనా, మంచి సమయంలో ఇలా నియమంగా ఉండడం వల్ల,
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన ధాత్ర్యాం భోజనమాచరేత్
అందువల్ల, అన్ని ప్రయత్నాలతో మామిడికాయ చెట్టు కిందే భోజనం చేయాలి.
కార్తికే మాసి వై విప్రో ధాత్రీమాలాం తు యో వహేత్
కార్తీక మాసంలో మామిడికాయ ఫలాల మాల ధరించే బ్రాహ్మణుడు,
ధాత్రీఛాయాం సమాశ్రిత్య దీపమాలార్పణం నరః
మామిడికాయ చెట్టు నీడలో ఆశ్రయం తీసుకుని, దీపాల వరుసను సమర్పించాలి.
రాధాదామోదరౌ పూజ్యౌ తులస్యధో విశేషతః
తులసి మొక్క కింద రాధా, దామోదరులను ప్రత్యేకంగా పూజించాలి.
ధాత్రీఛాయాతలే యేన సకృద్భుక్తం తు కార్తికే
కార్తీక మాసంలో మామిడికాయ చెట్టు నీడలో ఒక్కసారైనా భోజనం చేసినవాడు,
సంపూర్ణే కార్తికే యస్తు సంపూజ్యామలకీం శుభామ్ పశ్చాత్స్వయం తు భుంజీత న శ్రీస్తస్య క్షయం వ్రజేత్ ।। 2.4.12.
కార్తీక మాసం పూర్తయ్యాక, మామిడికాయ చెట్టును పూజించి, తాను భోజనం చేసినవాడికి ఐశ్వర్యం ఎప్పటికీ తగ్గదు.
యః కశ్చిద్వైష్ణవో లోకే ధత్తే ధాత్రీఫలం మునే
ఓ మునీశ్వరా, లోకంలో ఎవరైనా వైష్ణవుడు మామిడికాయ ఫలాన్ని ధరిస్తే,
ధాత్రీఫలవిలిప్తాంగో ధాత్రీఫలసమన్వితః
మామిడికాయ ఫలంతో శరీరాన్ని పూసుకుని, మామిడికాయ ఫలం తనతో కలిగి ఉన్నవాడు,
ధాత్రీఫలాని యో నిత్యం వహతే కరసంపుటే
ఎవరైనా మామిడికాయ ఫలాలను ఎప్పుడూ చేతిలో పెట్టుకుని తిరిగితే,
శ్రీకామః సర్వదా స్నానం కుర్యాదామలకైర్నరః
ఐశ్వర్యం కోరుకునే వాడు ఎల్లప్పుడూ మామిడికాయ ఫలాలతో స్నానం చేయాలి.
నవమ్యాం దర్శే సప్తమ్యాం సంక్రాంతౌ రవివాసరే
తొమ్మిదవ తేది, అమావాస్య లేదా పౌర్ణమి రోజున, ఏడవ తేది, ఉత్తరాయణ లేదా దక్షిణాయన సమయంలో, లేదా ఆదివారం నాడు,
ధాత్రీఛాయాం సమాశ్రిత్య కుర్య్యాత్పిండం త యో నరః
ధాత్రిచెట్టు నీడలో కూర్చుని అక్కడ పిండం సమర్పించే మనిషి,
మూర్ధ్ని పాణౌ ముఖే చైవ బాహ్వోః కంఠే తు యో నరః
తలపై, చేతిలో, నోటిలో, భుజాలపై, మెడపై పెట్టినవాడు,
యావల్లుఠతి కణ్ఠస్థా ధాత్రీమాలా నరస్య హి ।। తావత్తస్య శరీరే తు ప్రీత్యా లుంఠతి కేశవః
మనిషి మెడలో ధాత్రిమాల ఉండేంత కాలం, ఆ కాలం అంతా కేశవుడు ఆనందంగా అతని శరీరంలో ఉంటాడు.