యత్కించిత్కురుతే పుణ్యం ధాత్రీఛాయాసు మానవః
మనిషి ధాత్రిచెట్టు నీడలో ఏదైనా పుణ్యకార్యం చేసినా,
అత్రైవోదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్
ఇక్కడ ఒక పురాతన కథను ఉదాహరణగా చెబుతారు.
అయోధ్యానగరే కశ్చిద్వైశ్యశ్చాసీద్విజోత్తమ 2.4.12.
అయోధ్య నగరంలో ఒక వాణికుడు ఉండేవాడు, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడా.
భిక్షయా చోదరాగ్నిం స శమయామాస నారద
ఆయన భిక్షతో తన ఆకలిని తీర్చుకున్నాడు, నారదా.
భిక్షాప్తచణకాన్గృహ్య ధాత్రీఛాయామగాత్కిల
ఆయన భిక్షలో చణకాలు పొందిన తరువాత, ధాత్రిచెట్టు నీడలోకి వెళ్లాడు అని చెబుతారు.
కేచిదుర్వరితాస్తేపు చణకాస్తత్ర నారద
ఆ చణకాలలో కొన్ని ముద్దగా లేవు, నారదా.
తేన పుణ్యప్రభావేన రాజాఽఽసీద్ధనికః క్షితౌ
ఆ పుణ్యఫలంతో అతడు భూమిపై ధనికుడైన రాజుగా మారాడు.
ధాత్రీవనే మునిశ్రేష్ఠ సర్వకామార్థసిద్ధయే యః శృణోతి స పాపేభ్యో ముచ్యతే ద్విజసూనువత్
మునిశ్రేష్ఠా, ధాత్రీవనంలో ఎవరు ఈ కథను వినితే వారి అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి, వారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు, ద్విజుని కుమారుడిలా.
నారద ఉవాచ కోఽభూద్ద్విజసుతో బ్రహ్మన్కిం పాపం కృతవాన్పురా
నారదుడు అడిగాడు: బ్రహ్మా, ఆ ద్విజుని కుమారుడు ఎవరు? అతడు గతంలో ఏ పాపం చేశాడు?
దేవశర్మేతి విఖ్యాతో వేదవేదాంగపారగః
అతడు దేవశర్మ అని ప్రసిద్ధి చెందినవాడు, వేదాలు మరియు వాటి ఉపాంగాలలో నిపుణుడు.
ఇదానీం కార్తికో మాసో వర్తతే హరివల్లభః
ఇప్పుడు కార్తీక మాసం, హరి ప్రియమైన ఈ నెల ప్రారంభమైంది.
తులసీపుష్పసహితాం కురుపూజాం హరేః సుత 2.4.12.
కురు కుమారా, తులసి పువ్వులతో హరిని పూజించు.
ఏవం పితుర్వచః శ్రుత్వా పుత్రః క్రోధసమన్వితః
తండ్రి మాటలు విని, కుమారుడు కోపంతో నిండిపోయాడు.
ఇతి పుత్రవచః శ్రుత్వా సక్రోధః ప్రాహ తం సుతమ్
కుమారుడి మాటలు విని, తండ్రి కూడా కోపంగా తన కుమారునితో మాట్లాడాడు.
మూషకో భవ దుర్బుద్ధే వనే వృక్షస్య కోటరే
దుర్మతి వాడా, అడవిలో ఒక చెట్టు పొదర లోపల ఎలుకగా మారిపో.
దుర్యోనేర్మమ ముక్తిః స్యాత్కథం తద్వద మే గురో
గురువుగారు, చెడు వంశంలో పుట్టిన నాకెప్పుడు విముక్తి కలుగుతుంది? దయచేసి చెప్పండి.
యదోర్జ్జవ్రతజం పుణ్యం శృణోషి హరివల్లభమ్
హరి ప్రియుడా, ఉర్జ్య వ్రతం వల్ల కలిగే పుణ్యాన్ని విను.
స పిత్రా చైవముక్తస్తు తత్క్షణాన్మూషకోఽభవత్
తండ్రి అలా చెప్పగానే, వెంటనే అతను ఎలుకగా మారిపోయాడు.
ఏకదా కార్తికే మాసి విశ్వామిత్రః సశిష్యకః
ఒకసారి కార్తీక మాసంలో, విశ్వామిత్రుడు తన శిష్యులతో కలిసి
కథయామాస మాహాత్మ్యం శిష్యేభ్యశ్చోర్జ్జసంభవమ్
ఉర్జ్య వ్రతం వల్ల కలిగే మహిమను శిష్యులకు వివరించసాగాడు.
దృష్ట్వా ఋషిగణాన్హంతుం కృతేచ్ఛః ప్రాణిఘాతకః
ఋషుల సమూహాన్ని చూసి, ప్రాణులను హతమార్చే వాడు వారిని చంపాలని కోరుకున్నాడు.
అథోవాచ ద్విజాన్నత్వా భవద్భిః క్రియతేఽత్ర కిమ్ 2.4.12.
ఆ తరువాత, ద్విజులకు నమస్కరించి, "మీరు ఇక్కడ ఏమి చేస్తున్నారు?" అని అడిగాడు.
విశ్వామిత్ర ఉవాచ సర్వేషామేవ మాసానాం కార్తికః శ్రేష్ఠ ఉచ్యతే
విశ్వామిత్రుడు ఇలా అన్నాడు: "అన్ని మాసాల్లో కార్తీక మాసమే ఉత్తమమని చెప్పబడింది."
కార్తికే మాసి యః కుర్యాత్స్నానం దానం చ పూజనమ్
కార్తీక మాసంలో ఎవరైనా స్నానం, దానం, పూజ చేయగలిగితే—
వ్యాధప్రయుక్తమాకర్ణ్య ధర్మం చ ఋషిణా ద్విజః
ఋషి చెప్పిన ధర్మాన్ని విని, వ్యాధితో బాధపడే ద్విజుడైనా—
విశ్వామిత్రం ప్రణమ్యాథ స్వవృత్తాంతం నివేద్య చ
తర్వాత విశ్వామిత్రునికి నమస్కరించి, తన కథను వివరించాడు.
విస్మితో గాధిపుత్రస్తు వ్యాధశ్చైవ విశేషతః
గాధి కుమారుడు ఆశ్చర్యపోయాడు; ముఖ్యంగా వేటగాడు మరింత ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
తస్మాత్సర్వప్రయత్నేన కార్తికే కేశవాఽగ్రతః
అందువల్ల, కార్తీక మాసంలో, కేశవుని ఎదుట అన్ని శ్రమలతో—
మూషకోఽపి చ దుర్యోనేర్ముక్త ఊర్జకథాశ్రుతేః
తక్కువ వంశంలో పుట్టిన ఎలుక కూడా ఆ మామిడికాయ శక్తి కథను వినడం వల్ల విముక్తి పొందుతుంది.
ధాత్రీఛాయాం సమాశ్రిత్య వనభోజనమాచరేత్ కృత్వా కర్మాణి నిత్యాని మాధవం పూజయేత్తతః
ఆ మామిడికాయ చెట్టు నీడలో ఆశ్రయం తీసుకుని, అడవి ఆహారం తినాలి; ప్రతిరోజూ చేసే పనులు ముగించాక, మాధవుడిని భక్తితో పూజించాలి.