కార్తికే కృష్ణపత్రే తు ద్వాదశ్యాదిషు పంచసు
కార్తిక మాసంలో, కృష్ణపత్రాలపై, ద్వాదశి మొదలైన ఐదు రోజుల్లో,
పక్షం సంసూచయత్యాదిర్ద్వితీయో మాసమేవ చ వర్షం తు పంచమో దీపః శుభాశుభం వినిర్ణయేత్
మొదటి దీపం పక్షాన్ని సూచిస్తుంది, రెండవది నెలను తెలియజేస్తుంది; ఐదవ దీపం సంవత్సరాన్ని చూపిస్తుంది, అదేవిధంగా శుభం, అశుభాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
సూర్యాంశసంభవా దీపా అంధకారవినాశకాః ।। 2.4.9.
ఈ దీపాలు సూర్యకిరణాల నుండి పుట్టినవే, ఇవి చీకటిని పోగొడతాయి.
అభిమంత్ర్య చ మంత్రేణ తతో నీరాజయేత్క్రమాత్
మంత్రంతో దీపాలను అభిషేకించి, తరువాత క్రమంగా హారతిచేయాలి.
ఆదౌ దేవాంస్తతో విప్రాన్హస్తినశ్చ తురంగమాన్
ముందుగా దేవతలకు, తరువాత బ్రాహ్మణులకు, ఆ తరువాత ఏనుగులు, గుర్రాలకు హారతిచేయాలి.
తతో నీరాజితాన్దీపాన్స్వస్వస్థానేషు విన్యసేత్ అతిరక్తేషు యుద్ధాని మృత్యుః కృష్ణశిఖేషు చ
హారతి చేసిన దీపాలను వాటి వాటి స్థలాల్లో పెట్టాలి; దీపాలు ఎక్కువగా ఉంటే యుద్ధాలు, మరణాలు, నల్ల వత్తులతో కలుగుతాయి.
ఏకాంగీనామ గోపాలా తయైతచ్చ వ్రతం కృతమ్
గోపాలుల్లో ఒకరైన ఏకాంగినీ ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించింది.
* తస్మాద్గోపూజనం కార్యం ద్వాదశ్యాం కార్తికస్య తు
అందువల్ల కార్తిక మాస ద్వాదశి రోజున గోవులను పూజించాలి.
తే గోవ్రతప్రభావేన న గోభిర్విచ్యుతా భువి
ఈ గోవు వ్రత శక్తితో వారు భూమిపై ఎప్పుడూ గోవుల నుండి వేరుకాలేదు.
దీపోత్సవ సమీపే తు వ్రతమేతత్సమాచరేత్
దీపోత్సవ సమీపంలో ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.
ప్రాతః స్నాత్వా త్రయోదశ్యాం కృత్వా వై దంతధావనమ్
మూడవ తేది ఉదయాన్నే స్నానం చేసి, పళ్ళు తోముకోవాలి.
కార్య ఏతద్వ్రతస్యాంతే తథా గోవర్ద్ధనోత్సవః
ఈ వ్రతం ముగిసిన తర్వాత గోవర్ధన ఉత్సవాన్ని కూడా నిర్వహించాలి.
ఆశ్వినస్యాఽసితే పక్షే త్రయోదశ్యాం నిశాముఖే 2.4.9.
ఆశ్వయుజ మాసం కృష్ణ పక్షంలో, మూడవ తేది రాత్రి ప్రారంభంలో,
పురా హేమనకస్యైవ బాలకశ్చాఽపమృత్యుతః
పూర్వం హేమనకుని కుమారుడు అకాలమరణం పొందాడు.
దూతా ఊచుః యథా న జీవితాద్భ్రశ్యేదీదృశే తు మహోత్సవే
దూతలు ఇలా అన్నారు: ఇలాంటి మహోత్సవ సమయంలో అతడు ప్రాణాలు కోల్పోకుండా ఉండేందుకు,
ఆశ్వినస్యాఽసితే పక్షే త్రయోదశ్యాం నిశాముఖే
ఆశ్వయుజ మాసం కృష్ణ పక్షంలో, మూడవ తేది రాత్రి ప్రారంభంలో,
మన్త్రేణాఽనేన భో దూతాః సమానేయః స నోత్సవే
ఈ మంత్రంతో, ఓ దూతలారా, అతడిని ఉత్సవానికి తీసుకురావాలి.
మృత్యునా పాశదండాభ్యాం కాలేన చ మయా సహ
యముడు, పాశం, దండం, కాలుడు, నేను కలిసి అతడిని తీసుకురావాలి.
మన్త్రేణానేన యో దీపం ద్వారదేశే ప్రయచ్ఛతి
ఈ మంత్రంతో ఎవరు ద్వారంలో దీపం వెలిగిస్తారో,
పక్షే ప్రత్యూషసమయే స్నానం కుర్యాత్ప్రయత్నతః
పక్షంలో ప్రతి ఉదయం జాగ్రత్తగా స్నానం చేయాలి.
అరుణోదయతోఽన్యత్ర రిక్తాయాం స్నాతి యో నరః
అరుణోదయానికి తప్ప మరే సమయానైనా, లేదా పుణ్యములేని రోజున స్నానం చేసినవాడు,
తథా కృష్ణచతుర్దశ్యామాశ్వినేఽర్కోదయే సురాః
అలాగే, ఆశ్వయుజ మాసంలో కృష్ణ చతుర్దశి రోజున సూర్యోదయ సమయంలో దేవతలు—
యదా చతుర్దశీ న స్యాద్ద్విదినే చేద్విధూదయే 2.4.9.
చతుర్దశి రాకపోతే, లేదా రెండు రోజులకు వస్తే, చంద్రోదయ సమయంలో చేయాలి.
బలాత్కారాద్ధఠాద్వాఽపి శిష్టత్వాన్న కరోతి చేత్
బలవంతంగా లేదా మోసంతో, లేదా శాస్త్రజ్ఞుడైనందువల్ల చేయకపోతే,
తైలే లక్ష్మీర్జలే గంగా దీపావల్యాశ్చతుర్దశీమ్
నూనెలో లక్ష్మీ, నీటిలో గంగా, దీపావళి చతుర్దశి రోజున ప్రత్యేకత ఉంది.
అపామార్గమథో తుంబీం ప్రపున్నాడమథాఽపరమ్
అపామార్గం, తుమ్మ, ప్రపున్నాడం మరియు మరొకటి,
వారత్రయం త్రివారం చ పఠిత్వా మన్త్రముత్తమమ్
మంచి మంత్రాన్ని మూడు రోజుల పాటు, మూడు సార్లు పఠించాలి.
సీతాలోష్టసమాయుక్త సకంటకదలాన్విత అపామార్గం ప్రపున్నాడం భ్రామయేచ్ఛిరసోపరి
మట్టి, రాళ్లు, ముల్లు కలిగిన అరటి తో పాటు అపామార్గం, ప్రపున్నాడం తీసుకొని, తలపై మూడు సార్లు తిప్పాలి.
స్నాత్వార్ద్రవాససా దద్యాద్దీపకం మృత్యుపుత్రయోః తుష్టౌ స్యాతాం చతుర్దశ్యాం దీపదానేన మృత్యుజౌ
స్నానం చేసి, తడి బట్టలు ధరించి, మృత్యుపుత్రులకు దీపం ఇవ్వాలి. చతుర్దశి రోజున దీపం ఇస్తే మృత్యుపుత్రులు సంతోషిస్తారు.
ఇష్టవంధుజనైః సార్ద్ధమేతత్స్నానం సమాచరేత్
ఈ స్నానం ఇష్టమైన బంధువులతో కలిసి చేయాలి.