పరదీప ప్రబోధస్య మాహాత్మ్యమపి వై శ్రుతమ్
వేరొకరి దీపాన్ని వెలిగించడంలో ఉన్న మహిమ కూడా వినబడింది.
యస్య శ్రవణమాత్రేణ దీపదానే మతిర్భవేత్
దీపదాన కథను వినగానే, దీపదానం చేయాలనే సంకల్పం కలుగుతుంది.
సంప్రాప్తే కార్తికే మాసి ప్రాతఃస్నానపరాయణః
కార్తీక మాసం వచ్చినప్పుడు, ఉదయం స్నానానికి నిష్ఠగా ఉండేవాడు,
సర్వలోకాధిపో భూత్వా సర్వసంపత్సమన్వితః
అతడు అన్ని లోకాలకు అధిపతిగా, సమస్త ఐశ్వర్యాలతో కూడినవాడవుతాడు.
స్నానదానక్రియాపూర్వం హరిమందిరమస్తకే కార్తికే శుద్ధపూర్ణాయాం విధినోత్సర్జయేచ్చ తమ్
స్నానం, దానం, పూజలు మొదలుపెట్టేముందు, కార్తిక మాసపు పవిత్రమైన పౌర్ణమి రాత్రి, హరిదేవాలయపు పైభాగంలో దానిని విధిగా విడిచిపెట్టాలి.
యః కరోతి విధానేన కార్తికే వ్యోమ్ని దీపకమ్
కార్తిక మాసంలో, నియమానుసారం, ఆకాశంలో దీపం వెలిగించే వాడు—
అత్ర తే వర్ణయిష్యామి ఇతిహాసం పురాతనమ్
ఇది గురించి నేను నీకు ఒక పురాతన కథను చెప్పబోతున్నాను.
పురా తు నిష్ఠురోనామ లుబ్ధకో లోకకంటకః 2.4.7.
పూర్వం నిష్ఠురుడు అనే ఒక క్రూరమైన వేటగాడు ఉండేవాడు. అతడు ప్రజలకు తలనొప్పిగా ఉండేవాడు.
వనే చరన్మృగాన్సర్వాన్హత్వా వృత్తిమకల్పయత్
అతడు అడవిలో తిరుగుతూ, అన్ని జంతువులను చంపి జీవనం సాగించేవాడు.
కంచిద్గ్రామం జగామాశు చౌర్యార్థం కార్తికే మునే
ఓ మునీశ్వరా! కార్తిక మాసంలో, దొంగతనం చేయాలనే ఉద్దేశంతో అతడు ఒక గ్రామానికి త్వరగా వెళ్లాడు.
చన్ద్రశర్మాఖ్యవిప్రస్య వచనాత్కార్తికే సుధీః
చంద్రశర్మ అనే తెలివైన బ్రాహ్మణుని మాట విని, కార్తిక మాసంలో—
దీపం దత్త్వా మహాభక్త్యా అశృణోచ్చ కథాం నిశి
అతడు గొప్ప భక్తితో ఒక దీపం వెలిగించి, రాత్రిపూట ఒక కథను వినాడు.
రాజ్ఞా దత్తం వ్యోమదీపం పశ్యన్క్షణమతిష్ఠత
రాజు సమర్పించిన ఆకాశదీపాన్ని కొంతసేపు చూస్తూ నిలబడ్డాడు.
శీఘ్రమాగత్య జగ్రాహ తైలపాత్రం సదీపకమ్
తడిగా వెళ్లి, దీపంతో కూడిన నూనెపాత్రను తీసుకున్నాడు.
తత్ర పీత్వా తు తైలం చ దీపం స్థాప్య స పక్షిరాట్
అక్కడ, నూనెను తాగి, పక్షిరాజు దీపాన్ని అక్కడే పెట్టాడు.
తదానీం దైవయోగేన గ్రహీతుం పక్షిసత్తమమ్
అప్పుడే, దైవకృపతో, ఆ గొప్ప పక్షిని పట్టుకోవడానికి ఎవరో వచ్చారు.
తదగ్రే ముఖదీపం చ పశ్యన్క్షణమతిష్ఠత
అతని ముందుగా, నోటివద్ద దీపాన్ని చూసి, కొంతసేపు నిలబడ్డాడు.
రాజ్ఞే సుకృతినామ్నే చ తౌ వై శుశ్రువతుః క్షణమ్ 2.4.7.
సుకృతినామక రాజు మాటలు ఇద్దరూ కొంతసేపు శ్రద్ధగా విన్నారు.
మార్జారో జగృహే తత్ర శాఖామతరగతం ఖగమ్
అక్కడ, కొమ్మపైకి వెళ్లిన ఆ పక్షిని ఒక పిల్లి పట్టుకుంది.
భగ్నగాత్రౌ మృతౌ తత్ర పక్షిమార్జారకౌ భువి
అక్కడే, పక్షి, పిల్లి ఇద్దరూ, శరీరాలు విరిగి, నేలపై మరణించారు.
తత్సర్వం లుబ్ధకో దృష్ట్వా చౌర్యార్థం సముపాగతః
అక్కడ దొంగతనం చేయడానికి వచ్చిన వేటగాడు ఈ అన్నిటినీ చూశాడు.
చంద్రశర్మాణమాభాష్య ఇదం వచనమబ్రవీత్
చంద్రశర్మను ఉద్దేశించి, అతడు ఇలా అన్నాడు:
రాజ్ఞా సుకృతినా దత్తం వ్యోమదీపం మనోహరమ్
ఒక ధర్మపరుడు అయిన రాజు ఒక అందమైన ఆకాశదీపాన్ని ఇచ్చాడు.
తైలం పీత్వా తు తత్పాత్రం సదీపం తు మనోహరమ్
ఆ దీపంలో ఉన్న నూనెను తాగిన తరువాత, ఆ పాత్రను ఆ దీపంతో కలిపి తీసుకున్నాడు.
మార్జారోఽప్యాగతస్తత్ర గ్రహీతుం పక్షిపుంగవమ్
అక్కడికి ఒక పిల్లి కూడా వచ్చి, పక్షులలో శ్రేష్ఠుడైనదాన్ని పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించింది.
త్వన్ముఖాత్కథ్యమానాం హి కథాం శుశ్రువతుః క్షణమ్
మీ నోటితో చెప్పబడుతున్న కథను వారు ఇద్దరూ కొంతసేపు శ్రద్ధగా విన్నారు.
తౌ వృక్షాత్పతితౌ మృత్యుం ప్రాప్తౌ చ క్షణమాత్రతః
వారు ఇద్దరూ ఆ వృక్షం నుండి కిందపడిపోయి, క్షణంలోనే మరణించారు.
తదాశ్చర్యమహం దృష్ట్వా త్వాం ప్రష్టుం సముపాగతః 2.4.7.
ఈ అద్భుతాన్ని చూసి, నిన్ను అడగడానికి నేను ఇక్కడికి వచ్చాను.
తిర్యగ్యోనిసమాపన్నౌ ముక్తౌ కేన చ కర్మణా
వారు జంతుయోనిలోకి వచ్చి, ఏ పుణ్యఫలంతో విముక్తి పొందారు?
శృణు లుబ్ధ ప్రవక్ష్యామి తయోర్వృత్తాంతమంజసా
ఓ లోభీ, విను. వారి కథను నేను నిక్కచ్చిగా చెబుతాను.