కపిల ఉవాచ ప్రవర్త్తంతే క్రియా వేదాద్వేదమూలమిదం జగత్
కపిలుడు ఇలా అన్నాడు — అన్ని కర్మలు వేదాల నుంచే ప్రారంభమవుతాయి; ఈ లోకానికి వేదమే మూలం.
బిల్వ ఉవాచ సంసారే పార్థివాః శ్రేష్ఠాః సమర్థా లోకపాలనే
బిల్వుడు ఇలా అన్నాడు — ఈ సంసారంలో ప్రజలను రక్షించడంలో రాజులు శ్రేష్ఠులు.
పితరః పార్థివానాం తు కిం త్వం బిల్వ న మన్యసే
రాజుల పితృదేవతలు నీకు ప్రాముఖ్యంగా అనిపించవా, బిల్వా?
ఏవం కౌతూహలే జాతే కపిలో ద్విజసత్తమః ౫.౨.౮౩.
అలాంటి ఆసక్తి కలిగినప్పుడు, కపిలుడు ఆ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు—
వజ్రేణ స ద్విధా ఛిన్నః కపిలో బ్రహ్మవిద్యయా
కపిలుడు బ్రహ్మవిద్యతో, వజ్రాయుధంతో రెండు భాగాలుగా చీలిపోయాడు.
స్తుతోఽహం వివిధైః స్తోత్రైః సమ్యగారాధితో హ్యహమ్
నన్ను అనేక రకాల స్తోత్రాలతో స్తుతించారు, నేను సరిగ్గా ఆరాధించబడ్డాను.
ద్విజః సమాగతో బిల్వం పునః సఖ్యమభూత్తయోః
ఆ ద్విజుడు అక్కడికి వచ్చాడు. బిల్వుడు, అతనితో మళ్లీ స్నేహం చేసుకున్నాడు.
వామపాదేన చాప్యేనం బిల్వో విప్రమతాడయత్
ఆ తర్వాత బిల్వుడు తన ఎడమ కాలితో ఆ బ్రాహ్మణుడిని తన్నాడు.
న మృతిం న వ్యథాం తస్య తద్వజ్రమకరోత్పునః
ఆ తన్ను వజ్రంలా బలంగా ఉన్నా, అతనికి మరణమూ, నొప్పీ కలగలేదు.
నారాయణమథాసాద్య ప్రార్థయామాస చేప్సితమ్ ప్రోవాచ ప్రణతో విష్ణుమిదం దేవి మహామనాః
తర్వాత నారాయణుని దగ్గరకు వెళ్లి, తాను కోరినది మనసారా అడిగింది. నమస్కరించి, ఆ మహాత్మురాలు విష్ణువుకు ఇలా చెప్పింది.
సఖా మమ హృషీకేశ స చ మామాహ నిత్యశః
"హృషీకేశా! అతడు నా స్నేహితుడు. నేను కూడా అతనికి ఎప్పుడూ అదే చెబుతుంటాను."
పిశాచస్యాపి యక్షస్య న చైవాన్యస్య కస్యచిత్
"పిశాచుడైనా, యక్షుడైనా, ఇంకెవ్వరైనా—"
ఏవముక్తస్తు బిల్వేన స దేవః పురుషోత్తమః
ఇలా బిల్వుడు చెప్పినప్పుడు, ఆ దేవుడు, పురుషోత్తముడు—
స ప్రవిశ్యాశ్రమం దేవం కపిలేన ప్రపూజితః ।। ౫.౨.౮౩.
ఆయన ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, కపిలుని చేత గౌరవించబడ్డాడు.
భగవన్బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ వేదవేదాంగపారగ
"భగవన్! బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడవు, వేదాలు, వాటి ఉపవేదాలు అన్నీ తెలుసుకున్నవాడవు—"
ప్రసాదితోఽహం బిల్వేన నృపేంద్రేణ పునఃపునః
"నన్ను బిల్వుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, ఎన్నోసార్లు సంతోషపరిచాడు."
త్వయా ప్రోక్తం బిభేమీతి బ్రూహి తస్మాదనుగ్రహాత్
"నీవు 'నాకు భయం ఉంది' అని అన్నావు. దయచేసి అదే మాట అతనికి చెప్పు."
కపిలస్త్వేవముక్తో వై విష్ణునా మధురం వచః
విష్ణువు ఇలా అడిగినప్పుడు, కపిలుడు మధురంగా ఇలా పలికాడు.
నాహం వక్ష్యే బిభేమీతి తేనోక్తం నోచ్యతే మయా ఉవాచ చక్రముద్యమ్య భయం విప్రస్య దర్శయన్
"నేను 'నాకు భయం ఉంది' అని చెప్పను. అందుకే నేను ఆ మాట పలకను." అని చెప్పి, తన చక్రాన్ని పైకెత్తి, బ్రాహ్మణుడికి భయాన్ని చూపించాడు.
న చేద్వక్ష్యసి భీతోఽహం చక్రం తే ప్రహరామి వై
"నువ్వు ఆ మాట చెప్పకపోతే, నేను భయపడి, నా చక్రంతో నిన్ను కొడతాను!"
కపిల ఉవాచ కిం వృథా ప్రియచక్రస్య విష్ణో క్లేశమిహేచ్ఛసి
కపిలుడు ఇలా అన్నాడు: "విష్ణూ! నీకు ఇష్టమైన చక్రానికి ఎందుకు వృథాగా ఇక్కడ కష్టం తెచ్చుకోవాలనుకుంటున్నావు?"
తతః స ముష్టిమాదాయ కుశానాం కపిలస్తదా
అప్పుడా కపిలుడు ఒక ముద్ద కుశ గడ్డి తీసుకున్నాడు.
అద్య గర్వం చ దర్పం చ బలం యచ్చ తవాద్భుతమ్
"ఈ రోజు నీ గర్వం, అహంకారం, ఆ అద్భుతమైన బలాన్ని—"
తతో యుద్ధం సమభవత్తుములం లోమహర్షణమ్ ౫.౨.౮౩.
అప్పుడే అక్కడ భయంకరమైన, రోమాలు నిక్కబొడిచే యుద్ధం మొదలైంది.
దివ్యాస్త్రాణాం కుశానాం చ యుద్ధం సమభవద్దృఢమ్
దివ్యాయుధాలు, పవిత్రమైన దర్భలు ఒకదానికొకటి గట్టిగా ఢీకొన్నాయి.
ఏతస్మిన్నంతరే బ్రహ్మా సురైః పరివృతస్తదా
అప్పట్లో బ్రహ్మ దేవతలతో కూడి అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
భగవన్భూతభవ్యేశ భవబంధభయాపహ
భగవంతుడా! భూతభవ్యాధిపతీ, సంసార బంధ భయాన్ని తొలగించువాడా!
సమారాధ్య జగన్నాథ శక్రా ద్యాస్త్రిదివౌకసః
జగన్నాథుడా! ఇంద్రుడు, ఇతర దేవతలు నిన్ను శ్రద్ధగా పూజించారు.
ఆబ్రహ్మస్తంబపర్యంతం త్రైలోక్యం సచరాచరమ్
బ్రహ్మ నుండి చిన్న దర్భ వరకు, చరాచరాలతో కూడిన మూడు లోకాలు,
తేనైకేన విశుద్ధేన సర్వగేన మహాత్మనా
ఒకే ఒక పవిత్రమైన, అన్నింటినీ వ్యాపించే మహాత్ముడిచేత,