బ్రహ్మణా చ కృతం నామ బిల్వ ఇత్యభివిశ్రుతమ్
బ్రహ్మదేవుడు పెట్టిన పేరు 'బిల్వ' అని అందరికీ ప్రసిద్ధిగా మారింది.
త్రివిష్టపస్య భూమిస్థః సఖాభూతో మమ ప్రియః
పరలోకానికి చెందినవాడైనా, భూమిపై నివసిస్తూ, నాకు ప్రియమైన మిత్రుడయ్యాడు.
యస్యాః ప్రభావతః శస్త్రం రణే న ప్రభవిష్యతి
ఆమె ప్రభావంతో యుద్ధంలో ఏ ఆయుధం కూడా పనిచేయదు.
తత్స్యాం పృథివ్యాం రాజాహం నాన్యథా రోచతే మమ ౫.౨.౮౩.
ఆ భూమిపై నేను రాజుగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను; లేనిపక్షంలో నాకు ఇష్టం లేదు.
ఇంద్ర ఉవాచ ఏవం భవతు భద్రం తే భవ రాజా ప్రజాహితః
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు — అలా జరగనీ, నీకు శుభం కలగనీ. ప్రజలకు మేలు చేసే రాజుగా ఉండు.
స ఏవముక్తస్తేజస్వీ బిల్వో రాజా బభూవ హ
అలా అనగానే, తేజస్సుతో ఉన్న బిల్వుడు నిజంగా రాజయ్యాడు.
సఖా బభూవ బిల్వస్య తస్య విప్రర్షిసత్తమః
విప్రర్షులలో శ్రేష్ఠుడు బిల్వునికి మిత్రుడయ్యాడు.
చక్రే కథా విచిత్రార్థాః ప్రీయమాణః పునఃపునః
ఆయన ఆనందంతో, అద్భుతమైన అర్థాలున్న కథలను పదే పదే చెప్పేవాడు.
దానం ప్రధానం తీర్థం తు బిల్వేనోక్తం పునఃపునః
బిల్వుడు పదే పదే దానం చేయడం, తీర్థయాత్ర చేయడం ముఖ్యమని ప్రకటించేవాడు.
బిల్వ ఉవాచ ప్రాప్యతే ద్విజశార్దూల కథం బ్రహ్మ ప్రశంసససి
బిల్వుడు ఇలా అన్నాడు — ద్విజశార్దూలా! నీవు ప్రశంసించే బ్రహ్మం ఎలా పొందవచ్చు?
కపిల ఉవాచ ప్రవర్త్తంతే క్రియా వేదాద్వేదమూలమిదం జగత్
కపిలుడు ఇలా అన్నాడు — అన్ని కర్మలు వేదాల నుంచే ప్రారంభమవుతాయి; ఈ లోకానికి వేదమే మూలం.
బిల్వ ఉవాచ సంసారే పార్థివాః శ్రేష్ఠాః సమర్థా లోకపాలనే
బిల్వుడు ఇలా అన్నాడు — ఈ సంసారంలో ప్రజలను రక్షించడంలో రాజులు శ్రేష్ఠులు.
పితరః పార్థివానాం తు కిం త్వం బిల్వ న మన్యసే
రాజుల పితృదేవతలు నీకు ప్రాముఖ్యంగా అనిపించవా, బిల్వా?
ఏవం కౌతూహలే జాతే కపిలో ద్విజసత్తమః ౫.౨.౮౩.
అలాంటి ఆసక్తి కలిగినప్పుడు, కపిలుడు ఆ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు—
వజ్రేణ స ద్విధా ఛిన్నః కపిలో బ్రహ్మవిద్యయా
కపిలుడు బ్రహ్మవిద్యతో, వజ్రాయుధంతో రెండు భాగాలుగా చీలిపోయాడు.
స్తుతోఽహం వివిధైః స్తోత్రైః సమ్యగారాధితో హ్యహమ్
నన్ను అనేక రకాల స్తోత్రాలతో స్తుతించారు, నేను సరిగ్గా ఆరాధించబడ్డాను.
ద్విజః సమాగతో బిల్వం పునః సఖ్యమభూత్తయోః
ఆ ద్విజుడు అక్కడికి వచ్చాడు. బిల్వుడు, అతనితో మళ్లీ స్నేహం చేసుకున్నాడు.
వామపాదేన చాప్యేనం బిల్వో విప్రమతాడయత్
ఆ తర్వాత బిల్వుడు తన ఎడమ కాలితో ఆ బ్రాహ్మణుడిని తన్నాడు.
న మృతిం న వ్యథాం తస్య తద్వజ్రమకరోత్పునః
ఆ తన్ను వజ్రంలా బలంగా ఉన్నా, అతనికి మరణమూ, నొప్పీ కలగలేదు.
నారాయణమథాసాద్య ప్రార్థయామాస చేప్సితమ్ ప్రోవాచ ప్రణతో విష్ణుమిదం దేవి మహామనాః
తర్వాత నారాయణుని దగ్గరకు వెళ్లి, తాను కోరినది మనసారా అడిగింది. నమస్కరించి, ఆ మహాత్మురాలు విష్ణువుకు ఇలా చెప్పింది.
సఖా మమ హృషీకేశ స చ మామాహ నిత్యశః
"హృషీకేశా! అతడు నా స్నేహితుడు. నేను కూడా అతనికి ఎప్పుడూ అదే చెబుతుంటాను."
పిశాచస్యాపి యక్షస్య న చైవాన్యస్య కస్యచిత్
"పిశాచుడైనా, యక్షుడైనా, ఇంకెవ్వరైనా—"
ఏవముక్తస్తు బిల్వేన స దేవః పురుషోత్తమః
ఇలా బిల్వుడు చెప్పినప్పుడు, ఆ దేవుడు, పురుషోత్తముడు—
స ప్రవిశ్యాశ్రమం దేవం కపిలేన ప్రపూజితః ।। ౫.౨.౮౩.
ఆయన ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించి, కపిలుని చేత గౌరవించబడ్డాడు.
భగవన్బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠ వేదవేదాంగపారగ
"భగవన్! బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడవు, వేదాలు, వాటి ఉపవేదాలు అన్నీ తెలుసుకున్నవాడవు—"
ప్రసాదితోఽహం బిల్వేన నృపేంద్రేణ పునఃపునః
"నన్ను బిల్వుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు, ఎన్నోసార్లు సంతోషపరిచాడు."
త్వయా ప్రోక్తం బిభేమీతి బ్రూహి తస్మాదనుగ్రహాత్
"నీవు 'నాకు భయం ఉంది' అని అన్నావు. దయచేసి అదే మాట అతనికి చెప్పు."
కపిలస్త్వేవముక్తో వై విష్ణునా మధురం వచః
విష్ణువు ఇలా అడిగినప్పుడు, కపిలుడు మధురంగా ఇలా పలికాడు.
నాహం వక్ష్యే బిభేమీతి తేనోక్తం నోచ్యతే మయా ఉవాచ చక్రముద్యమ్య భయం విప్రస్య దర్శయన్
"నేను 'నాకు భయం ఉంది' అని చెప్పను. అందుకే నేను ఆ మాట పలకను." అని చెప్పి, తన చక్రాన్ని పైకెత్తి, బ్రాహ్మణుడికి భయాన్ని చూపించాడు.
న చేద్వక్ష్యసి భీతోఽహం చక్రం తే ప్రహరామి వై
"నువ్వు ఆ మాట చెప్పకపోతే, నేను భయపడి, నా చక్రంతో నిన్ను కొడతాను!"