శాఠ్యేన పూజితో దేవః కాయావరోహణేశ్వరః
కాయావరోహణేశ్వరుడిని మోసంతో పూజించినా—
ద్వాదశ్యాం యే ప్రపశ్యంతి స్నాత్వా కాయావరోహణమ్
ద్వాదశి రోజున స్నానం చేసి కాయావరోహణుని దర్శించిన వారు—
ఏష తే కథితో దేవి ప్రభావః పాపనాశనః
దేవి! పాపాలను నశింపజేసే మహిమను నీకు వివరించాను.
ఇతి శ్రీస్కాందే మహాపురాణ ఏకాశీతిసాహస్ర్యాం సంహితాయాం పఞ్చమ ఆవంత్యఖండే చతురశీతిలిఙ్గమాహాత్మ్య ఉమామహేశ్వరసంవాదే కాయావరోహణేశ్వరమాహాత్మ్యవర్ణ నంనామ ద్వయశీతితమోఽధ్యాయః
ఇలా, శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలో, ఎనభై ఒక్క వేల శ్లోకాల సంహితలో, అయిదవ అవంతి భాగంలో, ఎనభై నాలుగు లింగాల మహిమలో, ఉమా మహేశ్వర సంభాషణలో, కాయావరోహణేశ్వర మహిమ వివరించిన ఎనభై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.
యస్య శ్రవణమాత్రేణ ముచ్యతే సర్వపాతకైః
ఆయనను గురించి వినగానే అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.
ఆదికల్పే మహాదేవి లోకానామనుకమ్పయా
ప్రారంభ యుగంలో, మహాదేవి! లోకాలపై కరుణతో—
తేషాం మధ్యే బిల్వవృక్షః శ్రీవృక్ష ఇతి గీయతే
వాటిలో బిల్వ వృక్షాన్ని శుభ వృక్షంగా పాడుతారు.
ఉపవిష్టస్తదా దృష్టో బ్రహ్మణా లోకకర్తృణా
అప్పుడు లోకాలను సృష్టించే బ్రహ్మ ఆయనను కూర్చున్నవాడిగా చూశాడు.
భక్షయత్యతిసంహృష్టో హద్యాని చ మృదూని చ
అతిగా ఆనందంతో, అతడు మృదువైన భాగాలు కూడా రుచిగా తింటాడు.
ఖఙ్గీ కిరీటమాలీ చ కుణ్డలీ కవచీ తథా
అతడు ఖడ్గాన్ని ధరించి, మకుటం, మాలలు, కుండలాలు, కవచం వేసుకుని అలంకరించుకున్నాడు.
బ్రహ్మణా చ కృతం నామ బిల్వ ఇత్యభివిశ్రుతమ్
బ్రహ్మదేవుడు పెట్టిన పేరు 'బిల్వ' అని అందరికీ ప్రసిద్ధిగా మారింది.
త్రివిష్టపస్య భూమిస్థః సఖాభూతో మమ ప్రియః
పరలోకానికి చెందినవాడైనా, భూమిపై నివసిస్తూ, నాకు ప్రియమైన మిత్రుడయ్యాడు.
యస్యాః ప్రభావతః శస్త్రం రణే న ప్రభవిష్యతి
ఆమె ప్రభావంతో యుద్ధంలో ఏ ఆయుధం కూడా పనిచేయదు.
తత్స్యాం పృథివ్యాం రాజాహం నాన్యథా రోచతే మమ ౫.౨.౮౩.
ఆ భూమిపై నేను రాజుగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను; లేనిపక్షంలో నాకు ఇష్టం లేదు.
ఇంద్ర ఉవాచ ఏవం భవతు భద్రం తే భవ రాజా ప్రజాహితః
ఇంద్రుడు ఇలా అన్నాడు — అలా జరగనీ, నీకు శుభం కలగనీ. ప్రజలకు మేలు చేసే రాజుగా ఉండు.
స ఏవముక్తస్తేజస్వీ బిల్వో రాజా బభూవ హ
అలా అనగానే, తేజస్సుతో ఉన్న బిల్వుడు నిజంగా రాజయ్యాడు.
సఖా బభూవ బిల్వస్య తస్య విప్రర్షిసత్తమః
విప్రర్షులలో శ్రేష్ఠుడు బిల్వునికి మిత్రుడయ్యాడు.
చక్రే కథా విచిత్రార్థాః ప్రీయమాణః పునఃపునః
ఆయన ఆనందంతో, అద్భుతమైన అర్థాలున్న కథలను పదే పదే చెప్పేవాడు.
దానం ప్రధానం తీర్థం తు బిల్వేనోక్తం పునఃపునః
బిల్వుడు పదే పదే దానం చేయడం, తీర్థయాత్ర చేయడం ముఖ్యమని ప్రకటించేవాడు.
బిల్వ ఉవాచ ప్రాప్యతే ద్విజశార్దూల కథం బ్రహ్మ ప్రశంసససి
బిల్వుడు ఇలా అన్నాడు — ద్విజశార్దూలా! నీవు ప్రశంసించే బ్రహ్మం ఎలా పొందవచ్చు?
కపిల ఉవాచ ప్రవర్త్తంతే క్రియా వేదాద్వేదమూలమిదం జగత్
కపిలుడు ఇలా అన్నాడు — అన్ని కర్మలు వేదాల నుంచే ప్రారంభమవుతాయి; ఈ లోకానికి వేదమే మూలం.
బిల్వ ఉవాచ సంసారే పార్థివాః శ్రేష్ఠాః సమర్థా లోకపాలనే
బిల్వుడు ఇలా అన్నాడు — ఈ సంసారంలో ప్రజలను రక్షించడంలో రాజులు శ్రేష్ఠులు.
పితరః పార్థివానాం తు కిం త్వం బిల్వ న మన్యసే
రాజుల పితృదేవతలు నీకు ప్రాముఖ్యంగా అనిపించవా, బిల్వా?
ఏవం కౌతూహలే జాతే కపిలో ద్విజసత్తమః ౫.౨.౮౩.
అలాంటి ఆసక్తి కలిగినప్పుడు, కపిలుడు ఆ బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడు—
వజ్రేణ స ద్విధా ఛిన్నః కపిలో బ్రహ్మవిద్యయా
కపిలుడు బ్రహ్మవిద్యతో, వజ్రాయుధంతో రెండు భాగాలుగా చీలిపోయాడు.
స్తుతోఽహం వివిధైః స్తోత్రైః సమ్యగారాధితో హ్యహమ్
నన్ను అనేక రకాల స్తోత్రాలతో స్తుతించారు, నేను సరిగ్గా ఆరాధించబడ్డాను.
ద్విజః సమాగతో బిల్వం పునః సఖ్యమభూత్తయోః
ఆ ద్విజుడు అక్కడికి వచ్చాడు. బిల్వుడు, అతనితో మళ్లీ స్నేహం చేసుకున్నాడు.
వామపాదేన చాప్యేనం బిల్వో విప్రమతాడయత్
ఆ తర్వాత బిల్వుడు తన ఎడమ కాలితో ఆ బ్రాహ్మణుడిని తన్నాడు.
న మృతిం న వ్యథాం తస్య తద్వజ్రమకరోత్పునః
ఆ తన్ను వజ్రంలా బలంగా ఉన్నా, అతనికి మరణమూ, నొప్పీ కలగలేదు.
నారాయణమథాసాద్య ప్రార్థయామాస చేప్సితమ్ ప్రోవాచ ప్రణతో విష్ణుమిదం దేవి మహామనాః
తర్వాత నారాయణుని దగ్గరకు వెళ్లి, తాను కోరినది మనసారా అడిగింది. నమస్కరించి, ఆ మహాత్మురాలు విష్ణువుకు ఇలా చెప్పింది.