దృష్ట్వారుణం సుదుఃఖార్త్తం విలపంతం పునః పునః
అరుణుడు తీవ్రమైన దుఃఖంతో మళ్లీ మళ్లీ విలపిస్తూ ఉండటం చూసి—
అరుణోఽయమహో రౌతి కశ్యపస్యాత్మసంభవః
ఈ అరుణుడు, కశ్యపుని సంతానంగా పుట్టి, అయ్యో! ఎంతగా ఏడుస్తున్నాడు.
ఉత్పాదితోఽయమల్పాహైరర్ద్ధకాయో మహాబలః మోహేన విలపంతం చ శ్రేయో మే భవితా ధువమ్ 5.2.76.
ఈయన అర్ధశరీరంతో, కానీ గొప్ప బలంతో పుట్టాడు. మోహంలో విలపిస్తున్నా, నాకు తప్పకుండా మేలు జరుగుతుంది.
ఇతి సంచింత్య మనసి వాక్యైర్మధ్వమృతోపమైః
ఇలా మనసులో ఆలోచించి, తేనెతో అమృతంతో సమానమైన మధురమైన మాటలతో—
తాత కశ్యపదాయాద వినతాగర్భసంభవ
తండ్రి కశ్యపుని వారసుడా, వినతా గర్భంలో పుట్టినవాడా—
భావినోఽర్థా భవంతీహ దుఃఖస్య చ సుఖస్య చ
ఇక్కడ భవిష్యత్తులో జరిగే దుఃఖాలు, సుఖాలు రెండూ జరుగుతాయి.
యది తేస్తి ఘృణా చిత్తే శప్తాత్మజననీ త్వయా
ఓ శాపగ్రస్త కుమారుని తల్లి, నీ మనసులో కనికరం ఉంటే,
ఉత్తరే దేవదేవస్య యాత్రేశస్య చ పుణ్యదమ్
అప్పుడు దేవతల దేవుడైన యాత్రేశ్వరుని పవిత్ర యాత్రను చేయు.
అరుణస్త్వేవముక్తస్తు నారదేన మహాత్మనా
మహాత్ముడైన నారదుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, అరుణుడు
దదర్శ తత్ర తల్లింగం తేజఃకూటోపమం శుభమ్
అక్కడ వెలుగుతో మెరిసే, శుభమైన ఆ లింగాన్ని చూశాడు.
లింగేనోక్తోఽరుణో దేవి సారథ్యం కురు సర్వదా
ఆ లింగం ఇలా చెప్పింది: 'ఓ అరుణా, నీవు ఎప్పుడూ రథసారథిగా సేవ చేయు.'
మయా దత్తం తు సామర్థ్యం సూర్యస్య పురతః సదా
'సూర్యుని ముందర నిత్యం నిలబడే శక్తిని నేను నీకు ఇచ్చాను.'
త్వన్నామ్నా త్రిషు లోకేషు ఖ్యాతోఽహమరుణేశ్వరః 5.2.76.
'నీ పేరుతోనే నేను మూడు లోకాల్లో అరుణేశ్వరుడిగా ప్రసిద్ధి పొందాను.'
యే మాం పశ్యంతి సతతం త్వన్నామ్నా చారుణేశ్వరమ్
'ఎవరైనా నా రూపాన్ని అరుణేశ్వరుడిగా, నీ పేరుతో ఎప్పుడూ దర్శిస్తారో'
మోదిష్యంతి కులైః సార్ద్ధం పితృమాతృసముద్భవైః
'వారు తమ కుటుంబాలతో పాటు పితృమాతృవంశజులతో ఆనందిస్తారు.'
న దుఃఖం జాయతే తేషాం యే పశ్యంతి రవేర్ద్దినే
'సూర్యుని పర్వదినాన నన్ను దర్శించే వారికి బాధలు కలగవు.'
యః పశ్యతి చతుర్దశ్యాం కృష్ణాయామరుణేశ్వరమ్
'కృష్ణపక్ష చతుర్దశి రోజున అరుణేశ్వరుడిని దర్శించే వాడు'
స నేష్యతి పితౄన్స్వర్గే నరకస్థాన్న సంశయః శుండీరస్వామినో యాత్రా కృతా తేన న సంశయః
'తన పితృదేవతలను నరకం నుంచి స్వర్గానికి చేర్చగలడు — ఇందులో సందేహం లేదు. శుండీరస్వామి యాత్రను కూడా అతడు పూర్తిచేస్తాడు, ఇది నిస్సందేహం.'
ఇత్యుక్తస్తేన లింగేన వినతానందనస్తదా
ఆ లింగం ఇలా చెప్పినప్పుడు, వినతా కుమారుడు అప్పుడే—
అస్య లింగస్య మాహాత్మ్యాత్కశ్యపస్యాత్మసంభవః
ఈ లింగ మహిమ వల్ల కశ్యపుని సంతానమైనవాడు—
ఏష తే కథితో దేవి ప్రభావః పాపనాశనః
ఓ దేవీ, పాపాలను నశింపజేసే ఈ మహిమను నీకు వివరించాను.
ఇతి శ్రీస్కాందే మహాపురాణ ఏకాశీతిసాహస్ర్యాం సంహితాయాం పఞ్చమ ఆవన్త్యఖణ్డే చతురశీతిలిఙ్గమాహాత్మ్యేఽరుణేశ్వరమాహాత్మ్యవర్ణనంనామ షట్సప్తతితమోఽధ్యాయః
ఇలా, శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఎనభై ఒక్క వేల శ్లోకాల సమాహితిలో, అయిదవ అవంత్య ఖండంలో, ఎనభై నాలుగు లింగ మహిమల్లో అరుణేశ్వరుని గొప్పతనాన్ని వివరించే డబ్బై ఆరు వ అధ్యాయం పూర్తయింది.
యస్య దర్శనమాత్రేణ గర్భవాసో న జాయతే
ఆయనను కేవలం దర్శించడమే వల్ల గర్భంలో పుట్టడం జరగదు.
శినిర్నామ ద్విజో దేవి స చాపుత్రోఽభవత్పురా
ఓ దేవీ, ఒకప్పుడు శినినామక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు, అతనికి అప్పట్లో సంతానం లేదు.
వాయుభక్షోంఽబుభక్షశ్చ నిరాహారోర్ధ్వబాహుకః
ఆ ముని గారు కొన్నిసార్లు గాలి మాత్రమే తీసుకుంటూ, మరికొన్నిసార్లు ఇచ్చిన ప్రసాదాన్ని మాత్రమే స్వీకరించి, ఉపవాసంగా, చేతులు పైకి ఎత్తి నిలబడేవారు.
ఏవమాదీని చాన్యాని తపాంసి శ్రేయసే పరమ్
ఇలా ఎన్నో విధాలైన కఠిన తపస్సులు చేసి, అన్నీ పరమ శ్రేయస్సు కోసం ఆచరించారు.
పరం విఘ్నోపశాంత్యర్థం తోషయిష్యేఽహమీ శ్వరమ్ ఆభ్యాం న స దురాసాద్యో నాపరాధో భవిష్యతి
అన్ని అడ్డంకులు పూర్తిగా తొలగించేందుకు, ఆ ప్రభువును సంతుష్టిపరచతాను. ఇలా చేస్తే ఆయనను చేరడం కష్టం కాదు, ఎలాంటి తప్పు కూడా జరగదు.
తథా చకార స మునిర్వర్షాణాం ద్వాదశైవ హి
ఆ ముని ఇలా పన్నెండు సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు.
విజ్ఞప్తోహం త్వయా దేవి మందరే చారుకందరే
దేవీ, అందమైన మందర పర్వతంపై నువ్వు నన్ను అడిగావు.
తేజసా దీపయచ్ఛైలం శోషయన్సలిలాశయాన్
ఆ ముని తేజస్సుతో ఆ కొండ మొత్తం ప్రకాశించి, నీటి నిల్వలు కూడా ఎండిపోయాయి.