కథమేషా శిరోరోగే జరా తే పృథివీపతే ప్రయతంతేఽస్య నాశాయ తథాప్యేష న శామ్యతి
ఓ భూమిపాలకా, నీ తల నొప్పి నయం చేయడానికి ఎంత ప్రయత్నించినా, అది ఎందుకు తగ్గడం లేదు?
ఏవం స ప్రియయా ప్రోక్తః సుబాహుః పృథివీపతిః
ఆమె ఇలా అడిగినపుడు, రాజు సుబాహు మాట్లాడాడు.
సుఖదుఃఖాశ్రయం దేవి శరీరం సర్వదేహినామ్
దేవీ, ప్రతి జీవికి శరీరం సుఖదుఃఖాలకు ఆధారం.
ఇతి సంబోధితా రాజ్ఞీ తేన రాజ్ఞా వరాననే 5.2.69.
రాజు ఇలా చెప్పినప్పుడు, అందమైన ముఖం కలిగిన రాణి వినింది.
యదా సా వారితాత్యర్థం పృచ్ఛత్యేవ పునఃపునః
ఆమెను ఎంతనైనా ఆపినా, ఆమె మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతూనే ఉంది.
యది త్వం శ్రోతుకామాసి రోగస్యాస్య సముద్భవమ్
ఈ వ్యాధి ఎలా వచ్చిందో వినాలనుకుంటే,
మహాకాలవనం గత్వా సిద్ధగంధర్వసేవితమ్
నీవు సిద్ధులు, గంధర్వులు సేవించే మహాకాలవనానికి వెళ్లు.
శ్వః ప్రభాతే గమిష్యామి త్వయా సార్ద్ధం శుచిస్మితే ఉత్సుకా గమనార్థాయ మహాకాలవనం శుభమ్
పవిత్రమైన ముఖం కలిగినవాడా, రేపు ఉదయాన్నే నేను నీతో కలిసి మహాకాలవనానికి వెళ్ళేందుకు ఉత్సాహంగా ఉన్నాను.
అథ సా రజనీ వృత్తా ప్రభాతే నృపసత్తమః
ఆ రాత్రి గడిచిన తరువాత, ఉత్తమ రాజు
ఆజగామ క్రమేణైవ మహాకాలవనం శుభమ్
క్రమంగా మహాకాలవనానికి చేరుకున్నాడు.
పాతాలవాహినీ తత్ర గంగా త్రిపథగామినీ
అక్కడ పాతాళంలో ప్రవహించే గంగా, మూడు మార్గాల్లో పోయే నది ఉంది.
తాసాం చ సంగమస్తత్ర తల్లింగం సంగమేశ్వరమ్
అక్కడ ఆ నదుల సంగమం ఉంది, ఆ సంగమంలో సంగమేశ్వర లింగం ఉంది.
అథ ప్రాప్తే సుబాహౌ చ సా రాజ్ఞీ విస్మయాన్వితా యత్త్వయోక్తం పురా దేవ కథయిష్యామి తత్ర వై
అక్కడ సుబాహు చేరుకున్నప్పుడు, రాణి ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి, 'ప్రభూ, నీవు ముందుగా చెప్పింది, నేను ఇక్కడ చెప్తాను,' అని చెప్పింది.
ఏవముక్తః సుబాహుస్తు ప్రియయా పృథివీపతిః 5.2.69.
ఇలా ప్రియమైనవారి మాటలు విన్న రాజు సుబాహు,
సుఖం స్వపిహి భద్రాంగి శ్రాంతా వయమనిందితే
భద్రమైనవాడా, మేము అలసిపోయాము, నీవు బాగుగా విశ్రాంతి తీసుకో.
అథ సా రజనీ వృత్తా ప్రభాతే నృపసత్తమః
ఆ రాత్రి గడిచిన తరువాత, ఉత్తమ రాజు
అహమాసం కుశూద్రస్తు సర్వదా వేదనిందకః
నేను కుశూద్రుడిని, ఎప్పుడూ వేదాలను అపహాస్యం చేసేవాడిని.
పుత్రో జాతస్తు దుఃశీలో దేవబ్రాహ్మణవంచకః
నాకు ఒక కుమారుడు పుట్టాడు, అతడు చెడ్డ ప్రవర్తన కలవాడు, దేవతలను, బ్రాహ్మణులను మోసం చేసేవాడు.
అథ దీర్ఘేణ కాలేన ద్వాదశాబ్దం భయావహా
తర్వాత, చాలా కాలం గడిచిన తరువాత, భయంకరమైన పన్నెండు సంవత్సరాల కాలం వచ్చింది.
వియోగస్తు త్వయా ప్రాప్తో మయా సార్ద్ధం సుతేన చ
ఆ సమయంలో నీవు, మన కుమారుడితో కలిసి, నన్ను విడిచి పోయావు.
ఇచ్ఛతా నిధనం సద్యో మయా ప్రోక్తమిదం వచః
ఆ వెంటనే మరణించాలనే కోరికతో నేను ఈ మాటలు చెప్పాను.
సుతేన భార్యయా సార్ద్ధం సంగమో దుర్లభః పునః
భార్య, కుమారుడితో మళ్లీ కలుసుకోవడం చాలా కష్టం.
కుటుంబార్థే కరోత్యేవమేకాకీ నిస్తరత్యసౌ ధర్మేణ సాధ్యతే సర్వం తస్మాద్ధర్మం సమాశ్రయేత్
కుటుంబం కోసం మనిషి ఇలా ప్రయత్నిస్తాడు; ఒంటరిగా ఉన్నా ధైర్యంగా నిలబడతాడు. ధర్మంతో అన్నీ సాధ్యమవుతాయి కనుక ధర్మాన్ని ఆశ్రయించాలి.
ఇతి చింతయతోఽత్యర్థం మమ ప్రాణా గతాః ప్రియే 5.2.69.
ఇలా బాగా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ప్రिये, నా ప్రాణాలు విడిచిపోయాయి.
అంతకాలేఽపి ధర్మస్య ప్రశంసా యా మయా కృతా
చివరి క్షణంలో కూడా నేను ధర్మాన్ని పొగిడాను.
త్వం చ శ్యేనీ తతో జాతా తస్మిన్నేవ వనోత్తమే
అప్పుడే నీవు ఆ అద్భుతమైన అడవిలో శ్యేనిగా పుట్టావు.
నదీత్రయరయేణైవ నిఃసృతోఽహం జలాత్తతః
మూడు నదుల ప్రవాహంతో నేను నీటిలో నుంచి బయటపడ్డాను.
ఆనీతోఽహం త్వయా దేవి సంగమేశ్వరసంనిధౌ
దేవి, నీవు నన్ను సంగమేశ్వరుని సన్నిధికి తీసుకువచ్చావు.
మ్రియమాణేన మే దృష్టో దేవోఽసౌ సంగమేశ్వరః
నేను మరణిస్తున్నప్పుడు ఆ సంగమేశ్వరుని దర్శించాను.
తస్య దర్శన మాత్రేణ జాతోఽహం పృథివీపతిః
ఆయనను కేవలం చూడగానే నేనొక రాజుగా జన్మించాను.