కథం మాం వేత్సి చండాలం యాయావరకులోద్భవమ్
నన్ను, యాచకుల వంశంలో పుట్టిన చండాలుడిని, నువ్వు ఎలా తెలుసుకున్నావు?
తతస్త్వమసి చాండాలో బ్రాహ్మణ్యం తేన తే గతమ్
అందువల్ల నువ్వు చండాలుడవు; దాంతో నీ బ్రాహ్మణత్వం పోయింది.
ఏవముక్తో మతంగస్తు పితరం వాక్యమబ్రవీత్ 5.2.60.
ఇలా తన తండ్రి మాటలు విన్న మతంగుడు, అతనితో ఇలా అన్నాడు.
గర్దభ్యా కథితం సమ్యక్తస్మాత్తప్స్యే మహత్తపః
ఆ గాడిద స్త్రీ చెప్పింది నిజమే; అందుకే నేను గొప్ప తపస్సు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాను.
స గత్వా చ తతోఽరణ్యమతప్యత మహత్తపః
అతడు అరణ్యంలోకి వెళ్లి, అక్కడ తీవ్రమైన తపస్సు ఆచరించాడు.
తం తథా తపసా యుక్తమువాచ హరివాహనః వరం దదామి తేఽహం తం వృణీష్వ త్వం యదిచ్ఛసి
అతడు తపస్సులో లీనమై ఉన్నప్పుడు, చక్రధారి అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'నేను నీకు వరం ఇస్తాను; నీవు కోరినదాన్ని అడుగు.'
దేహి మే శాశ్వతం శక్ర వర ఏష వృతో మయా
'ఓ శక్రా, నాకు శాశ్వతమైన స్థానం ఇవ్వు — ఇదే నేను కోరిన వరం.'
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు వచనం తమువాచ పురందరః
ఆ మాటలు విన్న పురందరుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు.
నాశమేష్యసి దుర్బుద్ధే తదుపారమ మా చిరమ్
'ఓ చెడు మనసున్నవాడా, నీవు నాశనం అవుతావు; కాబట్టి వెంటనే ఆ తపస్సును మానివేయి.'
ఏవముక్తో మతంగస్తు సంశితాత్మా యత వ్రతః
ఇలా అనబడిన మతంగుడు, తన వ్రతంలో దృఢంగా, మనసు స్థిరంగా ఉండిపోయాడు.
తమువాచ తతః శక్రః పునరేవ మహాయశాః
అప్పుడు మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన శక్రుడు మళ్లీ అతనితో మాట్లాడాడు.
న హి శక్యం ప్రాప్తుమేవమచిరాన్నాశమేష్యసి
'ఇది సాధ్యం కాదు; త్వరలో నీవు నాశనం అవుతావు.'
ఏవముక్తో మతంగస్తు సంశితాత్మా దృఢవ్రతః 5.2.60.
ఇలా అనబడిన మతంగుడు, తన వ్రతంలో దృఢంగా, మనసు స్థిరంగా నిలిచాడు.
తదేవ చ పునర్వాక్యమువాచ బలవృత్రహా
మళ్ళీ వృత్రాసురుని సంహారకుడు అదే మాటలు అన్నాడు.
అన్యం వరం వృణీష్వ త్వం మా కృథాస్తత్స్వయం శ్రమమ్
'ఇంకో వరాన్ని కోరుకో; దానికి ఇంత కష్టం పడవద్దు.'
అతిష్ఠత గయాం గత్వా సోంగుష్ఠేన శతం సమాః
అతడు గయలో, వంద సంవత్సరాలు, తన పెద్దవేలిపై నిలబడి తపస్సు చేశాడు.
త్వగస్థిభూతో ధర్మాత్మా తతాప పరమం తపః
తన శరీరం చర్మం, ఎముకలుగా మారిపోయినా, ధర్మబుద్ధితో ఉన్న మతంగుడు, అత్యున్నత తపస్సు చేశాడు.
వరాణామీశ్వరో దాతా సర్వభూతహితే రతః
వరాల అధిపతి, అందరికీ మేలుకోసం కృషిచేసే వాడు, వరాలను ప్రసాదించేవాడు,
బ్రాహ్మణ్యం దుర్ల్లభం తాత హ్యసతాం పాపశీలినామ్
'ప్రియమైనవాడా, పాపకార్యాలు చేసే చెడు మనుషులకు బ్రాహ్మణత్వం చాలా దుర్లభం.'
బ్రాహ్మణే సర్వభూతానాం యోగక్షేమః సమాహితః
బ్రాహ్మణునిలోనే సమస్త జీవుల శ్రేయస్సు, పోషణ స్థిరంగా ఉంటుంది.
అన్యం వరం వృణీష్వ త్వం దుర్లభోఽయం హి తే వరః
ఇంకొక వరం కోరుకో, ఈ వరం నీకు దొరకడం చాలా కష్టం.
తం తు శోచామి యో లబ్ధ్వా బ్రాహ్మణ్యం నానుపాలయేత్
బ్రాహ్మణత్వం పొందినవాడు దాన్ని పాటించకపోతే, అతని కోసం నేను బాధపడుతున్నాను.
బ్రాహ్మణ్యం యది దుష్ప్రాప్యం త్రిభిర్వర్ణైః శతక్రతో 5.2.60.
ఓ శతక్రతు, మూడు వర్ణాల వారికి బ్రాహ్మణత్వం పొందడం చాలా కష్టమైతే,
వీతహవ్యశ్చ రాజర్షిస్తపసా విప్రతాం గతః
వీతహవ్యుడు అనే రాజర్షి తపస్సుతో బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందాడు.
అహింసాదమసత్యస్థః కథం నార్హామి విప్రతామ్
నేను అహింస, సత్యంలో నిలిచి ఉన్నవాడిని; మరి నేను బ్రాహ్మణత్వానికి అర్హుడిని కాదా?
ఏతామవస్థాం సంప్రాప్తో దైవయోగాత్పురందర
ఓ పురందరా, దైవయోగంతోనే నేను ఈ స్థితికి వచ్చాను.
యదహం యత్నవానేవం న లభే విప్రతాం విభో
ప్రభూ, నేను ఎంత ప్రయత్నించినా బ్రాహ్మణత్వం పొందలేకపోతే,
యది తేఽహమనుగ్రాహ్యః కించిద్వా సుకృతం మమ
నీ అనుగ్రహానికి నేను అర్హుడనైతే, నాకు కొంత పుణ్యం ఉన్నట్లయితే,
యథా మమాక్షయా కీత్తిర్భవేద్వాపి పురందర ।। కర్తుమర్హసి తద్దేవ శిరసా త్వాం ప్రసాదయే
ఓ పురందరా, నా కీర్తి ఎప్పటికీ నిలిచిపోవాలని దయచేసి అనుగ్రహించు; నేను నీకు తలవంచి ప్రార్థిస్తున్నాను.
ఇత్యుక్తో హి మతంగేన వాసవో బలవృత్రహా
మతంగుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, వాసవుడు అయిన వజ్రాయుధుడు,