शृणु, भगवत्याः कौतुकेन श्राव्यं पुण्यकथाम्। यः कुसुमेश्वर इति ख्यातो गणपतिः, तं ये जनाः पश्यन्ति, ते धन्याः स्युः। ये पुरुषाः कुसुमैः सम्पूज्य कुसुमेश्वरं भजन्ति, तेषां पुण्यलाभः स्याद्। एकदा अपि ध्यानपूर्वकं मृत्युमान् जनः यदि तं पश्यति, स अपि महान् भवेत्। यः भक्त्या च कुसुमैः कुसुमेश्वरं पूजयति, तस्य पुण्यफलप्राप्तिः निश्चितम्। एवं भगवतः कुसुमेश्वरस्य वरैः सशक्तिकृतः, तस्य माहात्म्यं वर्णितम्। कुसुमेश्वरदेवस्य महिमा एषः निरूपितः। एवं षट्त्रिंशत्तमः अध्यायः, 'कुसुमेश्वरमाहात्म्यवर्णन' इत्याख्यः, पञ्चमेऽवन्त्यखंडे श्रीस्कन्दमहापुराणस्य एकाशीतिसहस्रश्लोकसंख्यायाम् समाप्तः। यं केवलं पश्यन्ति, तेषां जनानां शुभबुद्धिरुत्पद्यते। कदाचित् कल्पादौ, त्वया एव पराशक्तिरूपेण सर्वं कृतम्। ततः त्वां देवा, किन्नराः, मनुष्याः, महोरगाश्च स्तुवन्तः पूजयामासुः। केचन प्रणम्य, केचन स्तोत्राणि रचयन्ति स्म। तत्र एकः, क्रूरचित्तोऽभूत्, गर्वात् अत्यन्तमभिमानी च। स उवाच—'एक एव देवो महादेवः, किमहं स्त्रियैः? न मे कापि स्त्री आवश्यकाऽस्ति।' पुनः, 'किं त्वं न पूजां न प्रदक्षिणां न स्तुतिं कुर्वसि? हे गणेश, किं लोभेनैवं व्यवहरसि?' एवं श्रुत्वा, भृङ्गिरिटिर्नाम पार्षदः, कोपसमन्वितः, गर्वयुक्तः, त्वां प्रति वाक्यमब्रवीत्—'स एव मम माता, स एव पिता। त्वमपि, हे पार्वति, तस्मिन्नेव शरणं गता।' एवं भृङ्गिरिटेः वचः श्रुत्वा, त्वमपि क्रुद्धा अभाषथाः—'पुत्रत्वमाश्रित्य, मां किं निर्दयतया भाषसे?' ततः, त्वया योगबलात्, तस्य नखाः, दन्ताः, अस्थीनि, शिरः, वाक्, लिङ्गं चापि दत्तम्। तदा, स नखदन्तादिसम्पन्नः अभवत्। दुःखितः स त्वां परित्यज्य मम समीपमागच्छत्। त्वदीयदुष्टचित्तत्वात्, स क्रूरकर्म कृतवान्। तव वचः श्रुत्वा, भृङ्गिरिटिः अपि, तपस्यैव पुष्करद्वीपं गतः, शुद्धचित्तः, घोरतपसा लोकान् संतापयामास। तदा ब्रह्मा, विष्णु, शक्रः च देवैः सह तं द्रष्टुं गताः। अहं सर्वमाख्यायं तेषां पुरतः। तव स्थित्या, त्रयोऽपि लोका मूर्छिताः अभवन्। 'पार्वतीं प्रार्थय, पुत्र; सा ते वरं दास्यति' इति ब्रह्मणोदितः, त्वं देवी, प्रार्थिता। त्वमपि, 'पुत्र, ममाज्ञया गच्छ' इति उक्तवती। पुनः, कैलासं गमिष्यसि, यत्र सिद्धगन्धर्वैः सेवितः, तस्य दर्शनमात्रेण शुभबुद्धिः जायते। येऽपि कृतघ्नाः, नास्तिकाः, क्रूराः, विश्वासघातकाः, तेऽपि तद्लिङ्गदर्शनात् स्वर्गसुखभागिनः भवन्ति। तदा केशिहा क्रूरनिश्चयः कंसं हत्वा, महाकालवने गत्वा महेश्वरं तर्पयामास। तव वचः श्रुत्वा, भृङ्गिरिटिः देवमुत्कटतपसा पूजयामास। तस्मिन्नन्तरे, हे देवी, लिङ्गमध्यात् त्वमुत्थिता, नागराजेन बद्धार्धकेशपाशा शोभमाना। अर्धरूपेण पत्रलतामाल्यधारिणी चन्द्रशेखरा बभूविथ। तदा, भृङ्गिरिटिः तां महतीं विस्मयकारिणीं स्थितिं दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्। उमा च शंकरश्चैकं नित्यशरीरमेकत्वेन स्थितौ।