एषः एव पुत्रः यः नेत्रयोः हर्षं जनयति। मम वाक्यं श्रुत्वा त्वया विजयाया प्रेषिता। विजयाया तु गणमध्ये स्थितं गणं इदं उक्तवती – “किम् त्वं, उन्मत्तवत्, नृत्यगीताभ्याम् एव तावद् आकृष्टः?” इति। एवं उक्तः स गणः, तदा पुष्पैः अलङ्कृतः, भयभीतः अभवत्। वीरकं पुष्पैः अलङ्कृतं, भयात् कम्पमानं दृष्ट्वा – “आगच्छ, आगच्छ! त्वं मम पुत्रः अभवः, देवेन दत्तः; त्वं अधुना वीरकः।” इत्युक्त्वा, विजयाया तस्य शिरसः गन्धं घ्रात्वा, अंगानि स्निग्धं मृदुतया मृद्नाति, स्वैः दिव्यैः भूषणैः तम् अलङ्कृतवती। मन्त्रजैः शुद्धैः दीप्तैः विविधैः सुन्दरैः दिव्यैः पत्रैः अपि तं सज्जयन्ति। एवं शिरसि पुष्पमालां स्थापयित्वा, उज्ज्वलैः गोरोचनचिह्नैः पत्रखण्डैः च सम्यक् अलङ्कृत्य, त्वया वचनं उक्तम्। स अपि सिद्धसमूहैः गण्डपर्वते, रत्नजालैः महान् लतानिकरैः च परिवृतः, किञ्चिद् कर्दमले, किञ्चिद् जले, किञ्चिद् पद्मजाले, किञ्चिद् दोषरहिते शुभे दारुशकले, तत्र तत्र क्रीडन्तः वीरकः तस्य गणैः सह विचरति। तदा, “एषः मम पुत्रः राज्यं लभतु, हे शङ्कर!” इत्युक्तम्। “लिङ्गत्वं, अक्षयत्वं, दिव्यं दुर्लभं स्थानं ब्रह्मेन्द्रवरुणादित्यलोकपालेश्वराणां मध्ये अपि तस्य स्यात्। महात्मभिः एतेषु गणेषु सह तेन स्तुय्यः स्यात्। तस्मात् सः कुसुमेश्वरः इति प्रसिद्धः भवतु। मम तुल्यं दिव्यं सामर्थ्यं सदा गणैः सेवितः स्यात्।” इत्येवम्। किंनरस्त्रीणां गीतं रम्यं दृश्यं पश्य। विद्याधरैः परिवृतः, कुसुमेशः, हे सुंदरमुखि, पुष्पैः अलङ्कृतः कुसुमेश्वरपदं नीतः। उत्तरे शिवार्चने स्थानं दत्तम्, हे विशालनेत्रे। ये त्वां कुसुमेश्वरनाम्ना गणपं पश्यन्ति – ये जनाः कुसुमेश्वरं पुष्पैः पूजयन्ति – ये मृत्युमान् अपि एकदिनं ध्यानपूर्वकं त्वां पश्यन्ति – ये भक्त्या पुष्पैः कुसुमेश्वरं पूजयन्ति – एवं तैः वरैः कुसुमेश्वरः शक्तिमान् अभवत्। कुसुमेश्वरदेवस्य महिमा इदानीं वर्णितः। एवं कुसुमेश्वरमहात्म्यवर्णनं नाम अष्टत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः, श्रीयावन्त्यखण्डे, स्कन्दमहापुराणे। कुसुमेश्वरं केवलं दृष्ट्वा जनानां सद्बुद्धिः जायते। कल्पारम्भे, त्वं एव पराशक्तिरूपेण अभवः। तदा त्वं देवैः किंनरैः मानवैः महोरगैः च स्तुतः। केचित् प्रणामं कृतवन्तः, केचित् स्तोत्राणि रचितवन्तः। एकः क्रूरचित्तः अभूत्वा, गर्वात् अत्यन्तं दर्पयुक्तः अभवत्। “एकः देवः महादेवः अस्ति; किम् मे एतया स्त्रियाः आवश्यकता?” इति। “किम् त्वं पूजा, प्रदक्षिणा, स्तुतिं न करोषि? हे गणेश, किम् लोभात् एवं आचरति?” इत्युक्तम्। एवं श्रुत्वा, भ्रिङ्गिरिटिः क्रुद्धः गर्वितः त्वां प्रति वदति। “सः एव मम माता; सः एव मम पिता। त्वं अपि, हे पार्वति, तस्मिन एव शरणं गता।” इत्युक्तम्। भ्रिङ्गिरिटेः वचनं श्रुत्वा, त्वं क्रोधात् उक्तवती – “पुत्रत्वं प्राप्तः सन्, किम् मम प्रति अनार्द्रया वाचा वदसि?” इति।