यदा शिशुः जन्मं प्राप्नोति, तदा स्त्रियः अपि, स्नेहात् च मोहात् च, व्याकुला भवन्ति। तत्र लोभी मार्जारः, स्वलाभे संलग्नः, मां सम्यक् निरीक्षते। परन्तु त्वं, समये काले, मम फलस्य भोगं इच्छसि। बालस्नेहबंधनम् पञ्च सप्त दिवसात् अधिकं न तिष्ठति। ‘‘एवं त्वं मम प्रिय शिशोः, मम प्रति वदसि, तव वचनानि तु मिथ्यानी,’’ इति उक्त्वा। अहं त्वां, प्रिय शिशु, न संस्पृशामि, न स्नेहात् न लाभाय। एवम् उक्त्वा सा तं त्यक्त्वा, प्रसूति गृहात् निर्गता। ततः सा तं शिशुं, यः पूर्वजन्मं स्मरति, आदाय निर्गता। तं स्वं पुत्रं इति मन्यमाना, सा बलिनः राज्ञः द्वारा गृहीता। विक्रान्तस्य पुत्रः अपि गृहीतः; द्विजस्य बोधस्य पुत्रः अपि गृहीतः। रात्रौ विचरन्ती राक्षसी तृतीयं पुत्रं, बोधस्य पुत्रं, भक्षयामास। गुरोः अनुमत्याः पश्चात्, प्रणामः कर्तव्यः। ‘‘कस्य मम मातरं पूजयामि—या जन्म दत्ता वा, या पालनं कृतवती वा?’’ इति पृष्टम्। ‘‘एषा जनकस्य कन्या तव जन्मदात्री न वा?’’ इति पुनः पृष्टम्। आनन्दः उवाच—‘‘सा जन्मदात्री या चैत्रे मासे जन्म दत्ता; अयं चैत्रः; द्विजगृहः।’’ ततः गुरुः पप्रच्छ—‘‘त्वं कः? अयं चैत्रः कः?’’ अहं मोहात् किं अपि न जानामि; मम बुद्धिः भ्रमिता। ‘‘कः कस्य पुत्रः, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, कः कस्य न सम्बद्धः?’’ इति पुनः पप्रच्छ। एवं संसारः नाशयति; जीवेषु संसारः अस्ति। पृथिव्यां सा ब्रह्मपुत्रस्य दुष्टस्य दुर्दम्यस्य कन्या। अस्मिन्नेव जन्मनि मम द्वे मातरौ प्राप्ते। अतः अहं तपः करिष्यामि; चैत्रं आनय। तदनन्तरं स्नेहं परित्यज्य, तं तद्वद् विचिन्तयामास। यः ब्राह्मणः पुत्रवत् मान्यः च पालितः, सः रक्षितः। पश्चिमे इन्द्रेश्वरस्य परमं लिङ्गं अस्ति। तत्र तपस्यन् इन्द्रेश्वरः तं संबोधितवान्—‘‘षष्ठमनुना यथोक्तं कार्यं कुरु; गच्छ कार्यं कुरु।’’ देवराजेन एवमुक्तः, सः बुद्धिमान् प्रत्युवाच—‘‘एवम् अस्तु।’’ तं लिङ्गं पूज्य, सः पुत्रान् उत्पादितवान्। हे देवि, तस्मात् सः परमं दुष्करं सिद्धिं हर्षेण प्राप्तवान्। ये आनन्देश्वरं पश्यन्ति, हे विशालाक्षि, तेषां शतकोटिजन्मार्जितानि पापानि नश्यन्ति। तस्मिन्नेव क्षणे जनः जन्ममृत्युजरादिभिः मुक्तः भवति। मया उक्तं यत् आनन्देश्वरस्य दर्शनं लोकानां मोक्षं ददाति; अत्र, हे विशालाक्षि, परमं लिङ्गं देवैः पूज्यते। हे देवि, तस्य पापनाशकं बलं तव सम्यक् वर्णितम्। केवलं दर्शनात् सर्वपापान्मुक्तिः भवति। एकदा रम्ये वितस्ता तटे ब्राह्मणः वासं अकरोत्। सः स्वजनैः परित्यक्तः, दुष्टया पत्न्या अपि त्यक्तः। पुत्रकामः सः मम पर्वतगुहायां तुष्टवान्। तस्य पुत्रः जातः, यः स्ववस्त्रं ग्रीवात् आदत्तवान्।