व्यासः महर्षिं प्रति एवं उवाच — धन्यः अस्मि, कृतेन अनुगृहीतः, पूर्णः च अस्मि, हे ऋषे; अयोध्यां न गच्छतः सर्वं निष्फलम्। त्वया, महात्मन्, धर्मस्य निर्णयः स्नेहेन मम उद्घोषितः; अधुना त्वं अपि, ब्राह्मणश्रेष्ठ, स्वाश्रमं गच्छ। ततः कुम्भसम्भवः तपसां निधिः अगस्त्यः प्रस्थितवान्। स दृढनिश्चयः ऋषिः, विस्मयविस्तीर्णनेत्रः, स्वमाश्रमं प्रत्यगच्छत्। ब्राह्मणः सर्वकामान् प्राप्तुम् अयोध्यां आगतः। परमपुण्यस्थानं, महाविस्मयहेतुम्, दृष्ट्वा स ब्राह्मणश्रेष्ठः ऋषिः स्वमाश्रमं ययौ। मया श्रुत्वा तस्य महत्त्वं, विधिवत् तीर्थयात्रां कृत्वा, यः भक्त्या एतद् अद्वितीयं यशः पाठयति, स सर्वं प्राप्नोति। अतः, जनैः प्रयत्नेन सदा श्रवणीयम्। यथाशक्ति द्विजातये सुवर्णादिदानं दातव्यम्। अतीव विस्तृतैः विधिसंयुक्तम्, मूलधर्ममयम्, क्षेत्रस्य एतद् महत्त्वं उत्तमया भक्त्या साक्षात्कृतम्। यः कश्चन यदा काले पाठकाय यथाशक्ति धनं ददाति, स पुण्यं प्राप्नोति। अरुणगिरियोगिने जयः, यस्य शिरसि दुस्तरः नागराजः स्थितः, चन्द्रशेखरः दीपः इव सर्वेषां। वयं त्वत्तः अरुणाचलस्य महत्त्वं श्रोतुम् इच्छामः। ऋषिभिः एवं पृष्टः सूतः तान् उवाच — पूर्वं सनकः चतुर्मुखं विषये पप्रच्छ। सर्वे शृणुत, अहं इदानीं वक्ष्यामि। पूर्वं ब्रह्मा पद्मासनः सत्यलोके स्थितः। तव कृपया मम सर्वज्ञानं उत्पन्नम्। तव भक्तियोगेन मम मनः-दार्पणं शुद्धम्। वेदवेदाङ्गानां सारः अविचलितं शिवज्ञानम्। भूमौ शैवलिङ्गानि, दिव्यानि च, हे करुणासिन्धो। तद् मम लिङ्गं, शुद्धं दिव्यं, अखण्डतेजःयुक्तम्। केवलं नामस्मरणेन सर्वपापानि नश्यन्ति। तव शैवतेजः, जगतः नित्याधारः, अनाश्यः। एवं भक्त्याः जिज्ञासायाः च पूर्णः, स पद्मासनस्थं शम्भुं दीर्घकालं ध्यानं अकरोत्। यदा पुनः पूर्ववत् तेजोस्तम्भं शिवं अपश्यत्, तदा शिवाज्ञां प्राप्त्वा प्रभुः तां पालयितुं प्रचक्रमे। शिवदर्शनजन्मा रोमाञ्चः तस्य शरीरं अलङ्कृतवान्। शिवयोगं चिन्तयन्, त्वां स्नेहेन स्मृतवान्। तव तपोबहुलया भक्त्या परमभक्तिः शिवे समुत्पन्ना। तव विक्षेपशून्याः कर्माणि जगत् शुद्धयन्ति। संवादः, सहवासः, क्रीडा, संमिश्रणम् — तद् अद्भुतं शैवप्रादुर्भावं पुरातनं श्रोतुम्। अहं च नारायणः च, विश्वारम्भे उत्पन्नौ। स्वभावेन उत्पन्नौ, परस्परं विवादं अकराव। उभयोः मध्ये युद्धेच्छा अतीव तीव्रा अभवत्। किमर्थं एतद् युद्धं उभयोः मध्ये, यद् लोकनाशं जनयति? तस्मिन्नेव काले, उभौ मोहितौ, परस्परं अतिशयेन एकाग्रचित्तौ।