मणिभिर् वज्रनैर्हेम्ना नीलमणिभिश्च शोभिता सा पुरी चन्द्रकान्तमणिभिरपि दीप्तिमती बभूव। तस्यां पुरीम् इन्द्रः अग्निः यमः वरुणः वायुः सोमः ईशानश्च सेवाम् अकुर्वन्। सा पुरी देवैः सदा प्रमुदितैः अपि काम्या अभवत्। तत्र संयतात्मनां तेजसा दिशः सूर्याग्निवत् प्रकाशमाना अभवन्। तत्र पुण्यशीलाः शिवभक्ताः ब्राह्मणाः विष्णुपरायणाः क्षत्रियाश्च निवसन्ति स्म। सः परमेश्वरः कदाचित् दीप्तिमान्, कदाचित् रक्तवर्णः, कदाचित् पीतः, कदाचित् अन्यवर्णः दृश्यते। कदाचित् सहस्रसूर्यसमानः, कदाचित् एकसूर्यतेजसा शोभते। तत्र जन्ममृत्युजराव्याध्याद्युपद्रवाः नश्यन्ति। एषा देवि, तस्य परमेश्वरस्य पापनाशिनी शक्तिः तुभ्यं वर्णिता। एवं पत्तनेश्वरमाहात्म्याख्यायाः द्वात्रिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः, अष्टचत्वारिंशद्वलिङ्गमाहात्म्ये, अवन्तिखण्डे, एकाशीतिसाहस्रीये स्कन्दमहापुराणे। एतद्विधं पत्तनेश्वरमाहात्म्यं पापनाशनं पुण्यदं सर्वसंपत्प्रदं च नित्यं विद्धि। अतीते राथन्तरकल्पे कश्चन पृथिवीपतिः आसीत्। स राजा धर्मात्मा, महाशूरः, उदारहृदयोऽभूत्। सः रिपुसुतमित्रेषु समः, परधर्मज्ञश्च आसीत्। तस्य जननी सा स्त्री प्राणादपि अधिकं प्रियं मन्यते स्म। सुतस्य जातमात्रस्य सा स्वकुक्षौ दृढं आलिङ्ग्य स्थापयामास। सः पूर्वजन्मस्मरणसम्पन्नः मातुः आलिङ्गने स्थितः। तदा सा माता भीता अभवत्—"किं वत्स, कस्य हेतोः त्वन्मुखे स्मितं दृश्यते?" इति। सुतः मातरं प्रत्युवाच—"सर्वे स्वार्थमेव अन्विष्यन्ति; एषा अदृश्या जात्वा द्वितीया जातकहरिका। मातः, त्वमपि सुतस्नेहेन स्वार्थमेव इच्छसि। जातमात्रे पुत्रे स्त्रियः स्नेहाद्भ्रमात् कम्पन्ते। लोभिनी मार्जार्यपि स्वलाभाय मां समीक्षते। त्वमपि कालेन मत्तः फलं भोक्तुमिच्छसि। पुत्रैः सम्बन्धः पञ्च सप्त वा दिनात् परं नास्ति।" माता प्रत्युवाच—"वत्स, एवं वदसि, किन्तु तव वचनं मिथ्या। नाहं त्वां लाभार्थम् आलिङ्गे, स्नेहात् एव।" इति उक्त्वा सा मातरं त्यक्त्वा प्रसूतिगृहात् निर्गता। अनन्तरं सा जननी पूर्वजन्मस्मरणसम्पन्नं तं बालकं गृहीत्वा ययौ। स तं स्वसुतमिति मन्यन्ती बलवता राज्ञा गृहीता। विक्रान्तस्य सुतः अपहृतः, द्विजस्य बोधस्य सुतः अपि तथा। तृतीयं बोधसुतं रात्रिचर्या राक्षसी जग्धवती। आचार्यस्य अनुमत्याऽभिवादनं कर्तव्यं। "कां मातरं नमस्कुर्याम्—जन्मदात्र्याः उत पोषिकायाः?" इति। "एषा जनकतनया तव जन्ममाता नु?" इति। आनन्दः उवाच—"या चैत्रे मासि सुतं जनयामास, सा जननी, अत्र चैत्रो द्विजगृहे।" आचार्यः पुनः पप्रच्छ—"कः त्वं, कः अयं चैत्रः येन त्वं वदसि?" "मोहात् किंचिदपि न जानामि; मम बुद्धिः भ्रमिता। कः कस्य पुत्रः, कः न बन्धुः?" इति। एवं संसारः नाशनः, जीवेषु संसार एव। पृथिव्याम् अस्या ब्रह्मणः दुष्टपुत्रस्य दुहितरः सा।