देवि, खण्डेश्वरस्य शक्तिं पापनाशिनीं यथावत् तुभ्यं उक्तवान्। तत्र पत्तनेश्वरः नगराधिपः सर्वेषां सिद्धिदः इति विद्धि। एकदा, हे देवी, मन्दरपर्वते रम्यगुहायाम् अहं पृष्टः—"कस्मात् कारणात् कैलासशैलात् सुखदं स्थानं त्यक्तवान्?" तत्र सिद्धचरनगन्धर्वकिन्नरगीतनिनादैः गुहा निनादिता, कोकिलचकोरकुलकदम्बैः पूर्णा, महाकालस्य महान् निर्जनवनः विविधलतावृक्षैः आवृतः, भल्लूकवानरशृगालादिभिः शोभितः। "कथं तत्र प्रभुः वासं कृतवान्?" इति तव कौतुकं अभवत्। एवं मन्दरगुहायाम् त्वया पृष्टः अहम्। महाकालवनं स्वर्गात् अपि रम्यतरं इति। पर्वतानन्दिनि, पत्तनं अनुपमगुणयुक्तं, गीतवाद्यकौशलं देवलोकस्य तुल्यं। तस्मिन् काले, हे देवी, दिव्यऋषिः नारदः तत्र आगतः। तव कौतुकाय मनोरञ्जनाय अहं तम् अपृच्छम्—"कस्मिन् आश्रमे तपः संचितम्? हे श्रेष्ठमुने, पूर्वं दृष्टं अद्भुतं वद।" सः नगरस्य इतिहासं यथावत् कथितवान्। नारदः अनेकतीर्थक्षेत्राणि सेवितवान्, जम्बूद्वीपे रमणीयस्थले भ्रमणाय महादेवः स्वेच्छया शतशतप्रासादैः अलंकृतं नगरं निर्मितवान्। सर्वऋतुपुष्पगन्धयुक्तसुखस्पर्शवायुभिः परिवृतम्, हीरकमणिस्फटिकचन्द्रकान्तैः दीप्तिमान्। इन्द्राग्नियमवरुणवायुसोमेशानैः सेवितम्। नित्यसुखी देवाः अपि तं नगरं इच्छन्ति। यत्र दिशः संयततेजसां प्रभया सूर्याग्निवत् दीप्ताः। तत्र शिवभक्तब्राह्मणाः, विष्णुभक्तक्षत्रियाः च वर्तन्ते। प्रभुः कदाचित् दीप्तस्वरूपः, कदाचित् रक्तवर्णः, कदाचित् पीतवर्णः, कदाचित् अन्यवर्णः; सहस्रसूर्यसमः, एकसूर्यप्रभायुक्तः च। जन्ममृत्युजरारोगाद्यन्यदुःखानि तत्र नश्यन्ति। देवी, एषः तस्य शक्तिः पापनाशिनी तुभ्यं उक्ता। एवं पत्तनेश्वरमहात्म्यं अध्यायः समाप्तः—अवन्तिखण्डे चतुर्विंशतिलिङ्गवर्णने स्कन्दमहापुराणे। तद् पापनाशनं पुण्यं सर्वसमृद्धिदं इति विद्धि। पुरातने राथन्तरकल्पे भूमिपतिः आसीत्। स राजा धर्मात्मा, उदारहृदयः, महावीर्ययुक्तः। शत्रु, पुत्र, मित्रेषु समः, परधर्मं जानन्। तस्य पत्नी जीवात् अपि प्रियतराः। पुत्रः जातमात्रः मातुः गोदाम् आलिङ्ग्य स्थितः। पूर्वजन्मस्मृतियुक्तः सः मातुः आलिङ्गने तिष्ठति। माता—"किम्, वत्स, किम् अस्य हास्यस्य कारणम्?"—इति सशंकम् पृष्टवती। पुत्रः प्रत्युवाच—"सर्वे स्वहितं अन्विष्यन्ति; एषः अदृश्यः जातमात्रं हरति। मातः, त्वम् अपि पुत्रस्नेहात् स्वहितं अन्विष्यसि।" एवं देवी, शास्त्रवाक्यक्रमेण कथा एकीभूता।