दानं यज्ञः तपः शौचं तीर्थसेवा च शास्त्राध्ययनं च—एते धर्मस्य लक्षणानि। यत्र पुरुषः स्वेन्द्रियगणं संयम्य निवसति, तत्र मनसः तीर्थस्य स्वरूपं वर्णितं। हे ब्राह्मण, इदं मनसो तीर्थस्य लक्षणं विस्तरेणोक्तं। प्रातःकाले उत्तिष्ठ्य, बुद्धिमान् संगमस्थले स्नानं कुर्यात्। चक्रतीर्थे स्नात्वा, सर्वत्र व्याप्य स्थितं हरिं चक्रधारिणं पश्यति। एकादश्यां तिथौ, एष तीर्थयात्रा शुभफलप्रदा भवति। नित्यकर्माणि सम्पन्न्य, अयोध्यां दर्शनं कुर्यात्। तत्र बन्दी, शीतला, वटुकं च पश्येत्। पिण्डारकं द्रष्ट्वा, तदनन्तरं भैरवस्य दर्शनं कुर्यात्। कृष्णपक्षे चतुर्थ्यां मङ्गलाय समर्पितायां, पूर्वोक्तदेवताः अपि द्रष्टव्याः। प्रातःकाले उत्तिष्ठ्य, ब्रह्मकुण्डस्य जलं स्नानाय प्रविशेत्। तदनन्तरं मन्त्रेश्वरं द्रष्ट्वा, महाविद्यां पश्येत्। स्वर्गद्वारे स्नानं कृत्वा, वस्त्रधारणं च, संयतात्मा वस्त्रयुक्तः सदा स्नानं कुर्यात्; वस्त्रयुक्ताः परमं स्थानं प्राप्नुवन्ति। एवं तीर्थयात्रा शुभा सर्वपापविनाशिनी वर्णिता। यः नियमितः एतां तीर्थयात्रां करोति, सः सर्वशुभफलानि प्राप्नोति। तस्मात्, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, त्वमपि विलम्बं विना अयोध्यां गच्छ। अयोध्या परमं स्थानं, अयोध्या महत्तमं, अयोध्या विष्णोः चक्रस्थं परमं धाम। हे ब्राह्मण, त्वया यद् पृष्टं तद् मया सम्यक् उक्तं। तपो निधिः व्यासः मधुरं वचनं अभाषत। व्यासः उवाच— धन्योऽस्मि, कृतोऽस्मि, पूर्णोऽस्मि, हे ऋषे; यः अयोध्यां न गच्छति तस्य सर्वं निष्फलम्। त्वया, महात्मन्, धर्मनिर्णयः कृपया मम उद्घाटितः; अधुना त्वमपि, ब्राह्मणश्रेष्ठ, स्वाश्रमं गच्छ। कुम्भसम्भवः तपोनिधिः अगस्त्यः तत्रात्यगात्। दृढव्रतः ऋषिः, विस्मयविस्तृतनेत्रः, स्वाश्रमं प्रत्यगच्छत्। ब्राह्मणः अयोध्यां गत्वा सर्वाभिलषितफलप्राप्त्यर्थं तत्र प्रविष्टः। परमं तीर्थं, महाविस्मयकारणं दृष्ट्वा, तदनन्तरं ब्राह्मणश्रेष्ठः ऋषिः स्वाश्रमं प्रत्यगच्छत्। मया श्रुत्वा अयोध्याया महत्त्वं, विधिवत् तीर्थयात्रां कृत्वा, यः भक्त्या एतत् अतुलं महात्म्यं पठति, सः पुण्यं प्राप्नोति। अतः, जनैः प्रयत्नेन सदा एतत् श्रवणीयम्। द्विजाय स्वशक्त्या सुवर्णादि दानं देयं। अतिशयेन विधिनिर्दिष्टं, एतत् मूलं धर्ममाहात्म्यं परमभक्त्या साक्षात्कृत्य। यः कश्चिद् यदा काले पाठकाय स्वशक्त्या धनं ददाति, सः पुण्यं प्राप्नोति। अथ— अरुणगिरियोगिने जयः, यस्य शिरसि दुस्तरः नागराजः विराजते, चन्द्रशेखरः सर्वलोकदीपः। तव वयं अरुणाचलस्य महात्म्यं श्रोतुमिच्छामः। तेषां ऋषीणां याच्यमानः सूतः उक्तवान्— पूर्वं सनकः चतुर्मुखं ब्रह्माणं तद्विषये पप्रच्छ। सर्वे शृणुत, अहं वः सम्यक् कथयामि। पूर्वं ब्रह्मा पद्मासनः सत्यलोके स्थितः। तव कृपया मम सर्वविद्या उत्पन्ना। तव भक्ति-महिम्ना मम मनसः दर्पणः विशुद्धः।