कदाचित् महाकल्पे धर्मस्वरूपः कश्चन राजा बभूव। तस्य तेजसा सोमसूर्यादयः स्वदीप्तिं रहिताः अभवन्। स राजा इच्छया यथाकामं रूपाणि धारयितुं शक्तः, युद्धेषु च कदापि न पराजितः। तस्य राज्ञः प्रमुख्या पत्नी स्वजीवितात् अपि अधिकमूल्या आसीत्। स राजा सहस्रेषु राजसु प्रमुखः, महर्षेः वसिष्ठस्य महिम्ना विस्मयाविष्टचित्तः, कदापि विमुक्तः न अभवत्। स राजा भगवान्तं पप्रच्छ— "किं धर्मेण अहं एतां दुर्लभां संपदं प्राप्तवान्?" तदा वसिष्ठः उवाच— "पूर्वं त्वं शूद्रजात्यां जातः राजा आसीः। बहूनि वर्षाणि दुष्टचित्तेन वर्तितवान्। सदा ब्राह्मणसंपत्तिं चौर्येण हृतवान्, वेदान् च नित्यं निन्दितवान्। ततः कालान्तरेण मृत्युम् प्राप्त्वा, नरके पतितः। रौरवकुम्भीपाकमहारौरवानि च स्थलानि अनुभूतवान्। लोहमध्ये, तिक्तपत्रे च छिन्नः, यमेन कर्कटकस्वरूपे नियुक्तः। यत्किञ्चिद् दत्तं, जपितं, कृतं, हुतं, देवपूजादिकं, तेन पुण्येन तत्र स्थापितः। कदाचित् सः शनैः सरित्कूले क्रीडनाय गतः। आकाशमार्गे क्षिप्तः, तेन बलवता पक्षिणा आहतः। विक्षुब्धेन वायुणा पक्षिणः चञ्चुकात् विमुक्तः। तदा शिवेन शीघ्रं तत्रैव पतितः, पक्षिचञ्चुकविक्षेपेण पीडितः। पुरातनकाले तस्य कर्कटकदेहस्य परित्यागः अभवत्। तस्य लिङ्गस्य महिम्ना त्वं विद्याराजः अभवः। स्वर्गं प्राप्त्वा, देवगणैः सन्मानितः। ततः रुद्रगणैः एषः वृत्तान्तः सर्वेभ्यः पुरातनदेवेभ्यः निवेदितः— 'एषः लिङ्गस्य प्रभावः अद्य प्रकटितः।' कर्कटकयोनि-निर्मुक्तः त्वं स्वर्गसुखं प्राप्तः। तस्मात् प्रभृति एषः देवः 'कर्कटेश्वर' इति विख्यातः। पुनः त्वं पृथिव्यां अभवत्, निर्बाधराज्यं प्राप्य। तस्मात् त्वं शीघ्रं लिङ्गस्य पूजनं कुरु। तेन पूर्वकर्मस्मरणं जातम्। यः स्वदेहेन लिङ्गे लीनः भवति, पार्वति, सः भूभोगान् चिरकालं भुक्त्वा, परमां गतिं प्राप्नोति। ये नित्यं कर्कटेश्वरदेवं पश्यन्ति, दिव्यरथैः सूर्यसदृशैः सर्वकामान् प्राप्नुवन्ति। तत्र दिव्यैः महाभोगैः सह सहस्रशः रमणीयाभिः स्त्रीभिः सहिताः, ततः परं विष्णुलोके स्थितिं लभन्ते। तस्मात् विष्णुलोकात् प्रमुदिताः ब्रह्मलोकं यान्ति। पुण्यतीर्थयात्रया दशाश्वमेधसमानं फलम् आप्नुवन्ति। दर्शनमात्रेण सर्वसिद्धयः लभ्यन्ते। महादेवि, राज्ञः मूलसम्बन्धेन श्रीः, रक्षां, उत्तमवृष्टिः च भवति। स राजा कृतयुगे, त्रेतायां, द्वापरे, तथा कलौ अपि आसीत्। पार्वति, अस्मिन्लोके मदान्ध इति नाम राजा बभूव।