शृणु, भक्त्या तं पूजयन् पुरुषाणां सिद्धिः हस्तगतैव भवति। सरयूजलस्नानं कृत्वा पिण्डरकस्य पूजनं विधेयम्। विशेषतः नवरात्रोत्सवे पुष्पैः तस्य यात्रां समाचरेत्। तं दृष्ट्वा पुरुषाणां किंचित् अपि विघ्नं न भवति। तस्मात् ईशानदिशि रामस्य जन्म महोत्सवेन आचर्यते। विघ्नेश्वरस्य पूर्वे वसिष्ठस्य चोत्तरे तत्र प्रदेशः स्थितः। यं दृष्ट्वा गर्भवासस्थितौ जयः लभ्यते। नवम्यां तिथौ व्रतम् आचरन् नरः— यः प्रतिदिनं सहस्रं पिङ्गक्षीरगवां ददाति— तेन पुरुषैः तपस्विभिः चाश्रमवासिभिः प्राप्यते फलं लभ्यते। तत्र जन्मस्थले नियमपरायणं नरं दृष्ट्वा— स एव फलं तस्य जन्मभूमेः दर्शनमात्रेण प्राप्नोति। काश्यां सहस्रयुगकालं वासेन यत् पुण्यं लभ्यते, गयायां पितृकर्म कृत्वा परमपुरुषदर्शनात् यत् पुण्यं, अथवा मथुरायां युगमात्रं वसता, पुष्करे प्रयागे वा माग्हे कार्त्तिके वा यत् पुण्यं, अवन्त्यां कोटिसंख्यायुगसहस्रं वासेन यत् पुण्यं, भागीरथ्यां षष्टिसहस्रवर्षस्नानेन यत् पुण्यं— एतानि सर्वाणि फलं रामस्य क्षणमात्रं वा अर्धक्षणमात्रं वा चिन्तयता लभ्यते। यः कश्चित् यत्र कुत्रापि अयोध्यां मनसा स्मरति, तस्य पुण्यलाभः भवति। सरयू नदी जलरूपिणी एव ब्रह्म स्वरूपा, सदा मोक्षप्रदा। गाः, खगाः, मृगाः, पापयोनिषु जातानि चान्यानि भूतानि अपि तया मोक्षं यान्ति। इति उक्त्वा कुम्भसम्भवः स ऋषिः मौनं गतः। एषा कथा विस्तारतः क्रमशः सर्वेभ्यः प्राणिभ्यः दुर्लभा। अथाहं पुण्यक्षेत्राणां यथाक्रमं श्रोतुम् इच्छामि। यथाप्रश्नं विस्तारतः फलं मम कथय। यथा विश्वविदां श्रेष्ठस्य यात्रां यथाक्रमं श्रुत्वा— अयोध्यां सप्ततिं तीर्थानि च यथावत्— यः शुद्धचित्तः, शुद्धवाक्कायः, निर्मलान्तरात्मा च विधिवत् यत्र यत्र यात्रा आचरति, स पूर्णं तीर्थयात्राफलं लभते। यत्र स्नातानां मनःशुद्धिः जायते, तत्र तेषां पुण्यलाभः। अगस्त्य उवाच— शृणु मे, अनघ, मनसां तीर्थानि कथयिष्यामि। सत्यं तीर्थम्, क्षमा तीर्थम्, इन्द्रियनिग्रहः तीर्थम्, ज्ञानं तीर्थम्, तपः तीर्थम्— एवं सप्तविधं तीर्थं उच्यते। केवलं जलशुद्धेन शारीरस्य स्नानं न निर्दिष्टम्; भूमौ अपि तीर्थेषु स्नानस्य हेतुम् शृणु। यथा शरीरस्य अङ्गेषु केचन मध्यमाः, केचन उत्तमाः— एवं भूमौ तीर्थेषु अपि भेदः अस्ति। तस्मात् भूमौ अपि तीर्थेषु, मनसि अपि तीर्थेषु वासः कर्तव्यः। तस्मात् त्वम् अपि, ब्राह्मणश्रेष्ठ, शुद्धान्तःकरणः सन्, तीर्थयात्रायाः विधिं क्रमशः शृणु। भूतानि जलसम्भूतानि, जले एव च म्रियन्ति। विषयेषु नित्यसंयुक्तता मनसः मलम् उच्यते। अन्तर्मनः दूषिते, तीर्थस्नानमपि शुद्धिं न करोति।