ब्रह्मणः वचः श्रुत्वा, सः सविनयं प्राञ्जलिः प्रत्युवाच – "भगवन्, प्रजापते, कोऽहं? किमर्थं किमिह आगतः? किं कर्तव्यं मया? मां उपदिश्यताम्।" तदा ब्रह्मा उवाच – "मम सृष्टिकामनया प्रजापतीन् सृष्टवानस्मि। त्वं प्रजासृष्टौ श्रेष्ठः, एष लोकः तव वशे स्थितः।" इति ब्रह्मणा उक्तः स स्मरः तत्रैव अन्तर्धानमगच्छत्। यतः मम आज्ञा न पालिता, तव नेत्राग्नितः जातः सः कन्दर्पः प्राञ्जलिः ब्रह्माणं प्रार्थयामास – "देवदेव, अनाथोऽस्मि, त्वं मयि कृपां कुरु।" ब्रह्मा उवाच – "त्वयि मम अनन्या भक्तिः अस्ति, अतः स्त्रियाः दृष्टिषु, केशेषु, वसन्ते, कोकिलकूजिते, चन्द्रप्रभायाम्, मेघागमे च, स्त्रियः अमृताः, पुण्याः, संसारस्य कारणम्। एताभिः उत्तमाभिः स्त्रीभिः जगत् वशीकृतम्। स्त्रीसम्मानात् स्वातन्त्र्यम् अपि स्थापितम्। स्त्रियः इन्द्रादिदेवानामपि भीतिः कारणं, ताभ्यः पराजयः, दैन्यं च जायते।" एवं ब्रह्मणा उक्तः मृदुचेताः मनोभवः विसर्जितः। स रत्याः सह हृष्टमनाः मीनध्वजः निर्गतः। विद्वांसः, तपस्विनः, वीराः, जितेन्द्रियाः, सर्वान् सः वशे कृत्वा, प्रेतान्, भूतगणान्, पिशाचान्, यक्षगन्धर्वकिन्नरान् अपि जेष्ट। मम कृते बहुधा चिन्तयन् – "कोऽन्यः मम विना तम् देवम् आकुलयितुं शक्नोति?" – इति पुनः पुनः विचिन्त्य, यत्राहं तपस्यां स्थितः, तत्र आगतः। तत्र कामः माम् अपश्यत् – मम जटामण्डलम् पर्वतशिखरमिव, अहं सम्यक् उपविष्टः, नासाग्रदृष्टिः स्थितः। ततः मम हस्तस्य विवरेण मदनः हृदयं प्रविश्य, मम समाधिध्यानं, तत्त्वदर्शनरूपं, विक्षिप्य, मदनजन्यविकारेण प्रमत्तोऽभवम्। हृदये चापश्यं कामम्, अशुभप्रदायकम्। यदि स योगिनि प्रविशति, तर्हि सः अपि अयोनिजे जन्मनि पतति। तस्मिन्नेव काले मदनः अपि महता संतापेन पीडितः। ततः आम्रवृक्षमूले सः वसन्तस्य सखाः अभवत्। तस्य बाणः क्रीडया मम हृदयं प्राप्तम्। मम नेत्राग्निस्फुलिङ्गेन सुराः विक्रन्दितवन्तः। कामदहनसमये रति दुःखेन निमग्ना। सा विलपन्ती – "हन्त, प्रभो! हन्त, जीवितम्! हन्त, नाथ! किमर्थं मां त्यजसि?" – इति। तस्याः विलापं श्रुत्वा, देवदेवस्य तथा शिवस्य प्रसादेन, अशरीरवाणी व्यजायत। तदा, हे देवी, तस्मिन्नेव क्षणे, मया प्रार्थिता सा। तेन, प्रभो, पृथिव्यां सृष्टिः विनष्टा। तदा दुःखिता रतिं प्रति उवाचम् – "मम अनुग्रहेण तव दग्धशरीरं पुनरुत्थापयिष्यामि।" अतः सः अनङ्गरूपेण प्राणिषु विचरिष्यति। एवं कथेयं संक्षिप्य प्रवृत्ता।