ब्राह्मणश्रेष्ठ, यत्र तटेषु सर्वं परममनोहरं दृश्यते, तस्मात्स्थानात् बहुधारायुक्ता तमसा नदी समुत्पन्ना। तस्यां दृष्टमात्रेणैव जनानां सर्वपापानि विनश्यन्ति। सा नदी विविधप्रकारैः पुष्पितैः गुल्मैः विभूषिता, लतानिविष्टा रम्या च दृश्यते। सर्वत्र सुरभिततमालगुल्मैः कर्णिकारैः बकुलैश्च आवृताभूमिः सा, अन्यत्र नवपद्मरजसा भूषिता, फलरुचिरान्वेषिभिः विहगैः संचार्यमाणा च। क्वचित् चक्रवाकनिनादैः प्रतिध्वन्यमाना, कदम्बकदम्बैः पूरिता च सा। मदोत्कटभृङ्गसंघैः मधुरसुगन्धिपुष्पेषु रममाणैः सेविता, नानाविधहृष्टविहगनिवासिता, क्रोडकपोतगणैः क्रीडमानैः कलरवोत्कर्षिता च। नीलनीचुलगहनैः शोभिता, मयूरैः रम्या, प्रमुदितविहगगणगीतैः मनोहरा च सा। एवं बहुविधशोभया सर्वतो मोहिनी सा स्थली, यस्य प्रभावात् तत् क्षेत्रं पुण्यतीर्थं नित्यपावनं जातम्। पूर्वं तत्रैव, तपोधनपुत्र, महर्षेर्गौतमस्य पुण्याश्रमः स्थापितः, यः तव पितुना तपसां निधिना प्रथमं निर्मितः। तत्र विविधतीर्थानि, सर्वप्रकाराश्रमाश्च वर्तन्ते। सा शुभा नदी तमसा नाम्ना प्रसिद्धा। तत्र विशेषतः स्नानेन, दानेन, पितृकार्येण च महाफलप्राप्तिः स्यात्, विशेषतः मार्गशीर्षशुक्लपक्षे पञ्चदश्यां। अतः शुद्धान्तःकरणैः अत्रैव स्नानं कर्तव्यम्। अधुना अहं त्वां तमसाया अतीव पुण्यस्थलस्य कथां श्रोतुमिच्छामि। भाद्रपदमासे शुक्लचतुर्थ्यां तत्र यात्रया पुण्यलाभः, स्मरणमात्रेण सर्वविघ्नविनाशनं च। दक्षिणदिशि तत्र भैरवः नाम क्षेत्रं वर्तते, यं वासुदेवेन रक्ष्यमाणं क्षेत्ररक्षणार्थं स्थापितम्। भैरवभक्त्या सर्वाभीष्टसिद्धिः सुलभा। मर्गशीर्षकृष्णाष्टम्यां तद् क्षेत्रं प्रतिष्ठितम्। तत्र पश्वादिदानं यथाशक्ति कर्तव्यम्। भैरवकृपया तत्र वासः विघ्नरहितः स्यात्। उत्तरदिशि रमणीयं भरतकुण्डं स्थितम्। तत्र स्नानदानयोः अक्षयपुण्यलाभः। देवताः यत्नेन वस्त्राभरणादिभिः पूजनीयाः। यः शुद्धचित्तः संयतेंद्रियः रामचन्द्रं हृदि ध्यायति, सः तत्र परमपुण्यं लभते। तत्रैव महाबलवान् भरतनाम राजा महाकुण्डं निर्मितवान्। तत् कुण्डं महान् पुण्यसम्पन्नः, विविधधर्मैः पूर्णः। हंसक्रौञ्चचक्रवाकाद्युपेतैः विहगैः शोभितः। तत्र स्नानात् महत्पुण्यं, विशुद्धसौख्यं, प्रमोदश्च लभ्यते; पितरः तृप्यन्ति, देवताः प्रीयन्ते। सुवर्णं च अन्नं च यथाविधि द्विजातये दातव्यम्। तत्र पश्चिमदिशि श्रेष्ठं जातकुण्डं वर्तते, यः सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठतमा: प्रसिद्धः। पूर्वकुण्डेषु धन्यः भरतः पूजनीयः; चैत्रकृष्णचतुर्दश्यां वार्षिकी यात्रा भवति। एवं परमशास्त्रविधिना रामं, सीतां, लक्ष्मणं च भरतकुण्डे पूजेत्। हे ब्राह्मण, तत्र अजितस्य पूजनं कर्तव्यम्; तेन नूनं सिद्धिः लभ्यते। तत्र महोत्सवः गीतवाद्यसमन्वितः आयोज्यः। अस्य उत्तरदिशि, विप्र, वीरस्य शुभचिह्नं दृश्यते।