शिवः उवाच— यथा केवलसन्निधानेन गन्धः उत्पद्यते समीरितः, तथा स देवः अनादिः परमकारणं जगतः कथ्यते। हे पार्वति, यदा आद्यप्रकृतिः समीर्यते, तदा तस्य लिङ्गस्यैव प्रेरणया भवति। तस्मिन्न् अण्डे सर्वलोकाः संस्थिताः—देवा, दानवाः, मनुष्याश्च। स एव पूर्वं समीरयिता आसीत्, स एव च समीर्यते, हे पृथिवीपतिं। स एव विश्वेश्वरः जातः, निर्गुणः सन् अपि रजोगुणसंयुक्तः अभवत्। ब्रह्मरूपेण सः लोकान् सृजति, ततः सत्त्वगुणप्रधानतया स्थितिं करोति। ततो तमोगुणोत्थानेन रुद्ररूपेण सः समग्रं विश्वं संहरति। यथा पूर्वं सीचको कृषकः रक्षकश्च अन्ते कर्ता एव स्यात्, एवं सः ब्रह्मरूपेण सृष्टिकर्ता, रुद्ररूपेण च संहर्ता। रजो ब्रह्मा, तमः रुद्रः, सत्त्वं विष्णुः—सः एव लोकनाथः। सर्वसृष्ट्यादौ देवैः एषः सदा गीतः। हे विशाललोचने, 'महाकालवन' इति नाम तस्य सदा प्रतिष्ठितम्। 'अहं श्रेष्ठः, अहं श्रेष्ठः, सृष्ट्यादौ अहमेव कारणम्' इति सः स्वयं वदति। महाकालवने तद्देवालयं 'कल्पेश्वर' इति प्रसिद्धं भविष्यति—अत्र न संशयः, न विवादः। ततः, हे देवी, ब्रह्मा अनन्तं उच्चं लोकं जगाम। नादिः नान्तः न दृष्टः ब्रह्मणा केशवेन वा। विविधैः वेदविहितैः स्तोत्रैः तं सम्स्थितं स्तुतवन्तौ। अतः, अद्यतः अयं अनादिकल्पः पृथिव्यां प्रवर्तते। यः कश्चन पञ्चमहापातकैः युक्तः पापात्मा च स्यात्—यस्य दर्शनं त्वया प्रदत्तम्, सदा तस्य कल्याणं भवतु। सर्वतीर्थस्नानेन येन पुण्यं लभ्यते, ते पुनः पुनः सुखदुःखयुतं लोके पतन्ति। यदा पापक्षयः स्यात्, तदा तव दर्शनं लभ्यते। ब्रह्महाऽपि, सुरापः, स्तेयी, गुरुपत्नीगामी वा—सर्वे अपि पुनरावृत्तिरहितं परमं पदं प्राप्नुवन्ति। अश्वमेधस्य फलं, राजसूयस्य वा फलं—तेषां जनानां जन्म व्यर्थं, ते पशुवत् लोके सन्ति। एवं उक्त्वा केशवः च ब्रह्मा च, हे सुन्दरानने, तं स्तुत्वा तुष्टौ। एवं, हे देवी, एषा महिमा मया ते कथिता या सर्वपापनाशिनी। केवलं तस्य दर्शनात् ऐश्वर्यं लभ्यते। एकदा, हे देवी, यदा त्वं मया सह मम प्रासादे क्रीडन्त्या आसीः, तदा सर्वे देवाः अग्निं मम समीपं प्रेषयामासुः। तदा क्रीडतो मम बीजं अग्निमुखे पतितम्। ततः अग्निः तद् दुष्प्रतिहार्यं बीजं गत्वा न्यवेशयत्। तस्य दिव्यबीजस्य शेषात् सुवर्णं सुन्दरं जातम्। अग्नेः प्रथमतनयम् एवं जातं दृष्ट्वा, हे पार्वति, यक्षाः, साध्याः, पिशाचाः, मनुष्याः, राक्षसाः, पक्षिणश्च—सर्वे सुवर्णस्यार्थे महान् कलहः कृतवन्तः, 'एतन्मम' इति उच्चैः उच्चैः शब्दयन्तः। तदा प्रमुखायुधानि विविधानि शस्त्राणि च प्रादुर्भूतानि। असुराः असुरैः सह, मनुष्याः मनुष्यैः सह, भूतानि भूतैः सह, राक्षसाः राक्षसैः सह युद्धाय समुत्थिताः।