ग्रहैः पीड्यमानः, दरिद्रः, दुःखैः क्लिश्यमानः च जनः यः क्षेत्रस्य संवृत्यां सततं पूजनं करोति, स उत्तमपुरुषः सञ्जायते। तत्र पुत्रहीनः पुरुषः पुत्रं लभते, दरिद्रः धनं प्राप्नोति। तस्य वंशः अनन्तः भवति, स च शिवलोकमध्ये पूज्यते। अवन्तीतीर्थस्य माहात्म्यं शुद्धं वेदसम्मतं च। अथ पुनः, हे ब्रह्मविदां श्रेष्ठ, अहं त्वत्तः श्रोतुमिच्छामि—कति तीर्थानि अत्र सन्ति, हे पुण्यात्मन्? उमा-महेश्वरयोः संवादः, तथा नारदस्य प्राज्ञस्य संवादः अपि अत्र प्रवृत्तः। तानि तीर्थानि विस्तारतः वदस्व। एवं पूर्वं नारदेन मया पृष्टः अस्मि, हे ब्राह्मण। तानि तीर्थानि अधुनैव ते कथयामि, हे पुण्यात्मन्। पुष्करादीनि तीर्थानि, यानि यानि पृथिव्यां सन्ति, तानि सहस्रशः कोटिशश्च सन्ति, हे महाभाग। गिरौ किन्नराः मिष्टजलधारां स्रवयन्ति। पृथिव्यां तीर्थानां संख्यां न जानामि, तथापि मुख्यानि ते कथयामि। एतानि सुप्रसिद्धानि व्रतानि यथाविधि कर्तव्यानि, हे रिपुसूदन। यः सम्यगाचरति, स शम्भुवत् भवति। वैशाखमासस्य अन्ते पञ्चसु दिवसेषु एव फलम् आप्नोति। माधवमासे अपि अवन्त्यां विशेषतः स्नानं कर्तव्यम्। यः नियमानुसारं तीर्थे स्नानं कृत्वा वार्षिकव्रतम् आचरति, स शुद्धः भवति। स च बहुभोगैः युक्तः शिवलोकमध्ये पूज्यते। एतन्माहात्म्यं शिवभक्तिं वर्धयति, कीर्तिं जनयति, पुण्यं च वर्धयति। एवं सप्ततितमोऽध्यायः—'अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्यवर्णन'—व्यास-सनत्कुमारसंवादे, अवन्तिकाण्डे, पञ्चमस्कन्धे, एकाशीतिसहस्रश्लोकयुक्ते श्रीस्कन्दमहापुराणे समाप्तः। श्रीगणेशाय नमः। कथय त्वं सम्यग् तानि स्थलानि यत्र श्राद्धं कर्तव्यम्। तानि देवगन्धर्वसेवितानि, मुनिभिः च सञ्चितानि। यमुनादेवी सूर्यतनया लोकेषु पावनी, तथैव चन्द्रभागा, वितस्ता, अमरकण्टके नर्मदा। केदारः, पुष्करः, कायावरोहणं च। तत्र श्रीमहाकालः स्थितः, पापधनदाहकः अग्निः इव। एतत् क्षेत्रं भोगमोक्षप्रदं, कलियुगपापनाशनं च। ये केचन तीर्थानि पूज्यानि, ये च लिङ्गानि, तेषां मध्ये एतत् क्षेत्रं सर्वोत्कृष्टं, सदा मम प्रियतमं। अत्र एकं परमपुण्यस्थानं विद्यते, सर्वपापहरं। नीलगङ्गा चतुर्थी प्रख्यातनदीनां मध्ये श्रेष्ठा। सा देवी गङ्गात् त्रिगुणं पुण्यं ददाति, चतुर्विधपुरुषार्थफलप्रदा च। अत्र सिद्धलिङ्गानि स्थितानि, भोगमोक्षदायकानि। एकादश रुद्राः, द्वादश आदित्याश्च अत्र स्मृताः। यदा अहं तत्र महाकालवनं गतवान्, तदा एतत् क्षेत्रं योजनपरिमितं तैः सर्वैः परिपूर्णम्। तानि विस्तारतः वदस्व, यानि सर्वपापहराणि सन्ति। एवं कथा प्रवहति, यत्र अवन्तिक्षेत्रस्य, तत्र तीर्थानां, स्नानस्य, व्रतानां, शिवभक्तेः च महत्त्वं वेदसम्मतं रूपेण प्रतिपादितम्।