व्यासाय सान्त्वनपूर्वकं सनत्कुमारः कथां प्रवर्तयन् एवमाह— उत्तरे द्वारे विख्यातः दर्दुरेश्वरः स्मृतः। तत्रैव रम्ये महाकालवने पुण्याः पावनाः प्रसिद्धाः सन्ति। हे व्यास, महाकालवने लिङ्गानां संख्या न ज्ञायते; तत्र हि प्रत्येकदेवतायाः तीर्थं तस्यैव नाम्ना विख्यातम्। तथैव, नवग्रहाः शुभदाः विवरणपूर्वकं निरूपिताः, पापविनाशिनः। तत्र नरादित्यः, ततः परं सोमेश्वरः, बृहस्पतीश्वरः, तथा शुक्रेश्वरः शिवरूपेण प्रसिद्धः। नवग्रहाः राज्यप्रदायिनः, राज्यहराश्च भवन्ति। यः पुरुषः तेषां तीर्थे स्नात्वा नवग्रहान् पूजयेत्, स पुण्यलाभी भवति। एवं देवतानां तीर्थानां च वर्णनं मया ते कृतम्, हे व्यास। ग्रहपीडायाम्, दारिद्र्ये, दुःखसम्प्लवे वा, ये नरश्रेष्ठाः क्षेत्रपरिसरे नित्यं विधिवत् पूजनं कुर्वन्ति, तेषां पुत्रहीनः पुत्रं लभते, दरिद्रः धनवान् भवति, तस्य वंशः अनन्तो जायते, स च शिवलोकसम्मानितः भवति। अवन्तीतीर्थस्य महिमा निर्मलः वेदसम्मतः च। ततोऽपि, हे ब्रह्मविदां श्रेष्ठ, पुनरपि श्रोतुमिच्छामि— कति तीर्थानि अत्र सन्ति? किम् विस्तरेण वद। उमा-महेश्वरयोः संवादः, नारदस्य च बुद्धिमतः संवादः, तेषां तीर्थानां विस्तारतः वर्णनं वदस्व। पूर्वं नारदेन मम पृष्टं, तदहमपि ते कथयामि। पुष्कराद्याः तीर्थानि, यानि यानि पृथिव्याम् अन्यानि च, तानि सहस्रशः, कोटिशश्च सन्ति; तेषां संख्या न ज्ञायते। पर्वते किंनराः तु लघुजलवृष्टिं कुर्वन्ति। पृथिव्याम् तीर्थानां संख्या मया न ज्ञायते, तथापि प्रमुखानि ते कथयामि। एतानि प्रसिद्धानि व्रतानि विधिवत् कर्तव्यानि; यः सम्यक् आचरति, स एव शम्भुवत् भवति। वैशाखस्य अन्ते पञ्चसु दिनेषु फलं लभ्यते; विशेषतः माधवमासे अवन्त्यां स्नानं कर्तव्यम्। नियतेन विधिना तीर्थे स्नात्वा, वार्षिकव्रतधारी शुद्धिं लभते। स भोगैः सम्पूर्णः, शिवलोकसम्मानितः भवति। एषा महिमा शिवभक्तिं वर्धयति, कीर्तिं ददाति, पुण्यं च वृद्धिं यास्यति। एवं सप्ततितमोऽध्यायः, "अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनं" नाम, व्यास-सनत्कुमारसंवादे, अवन्तिखण्डे, पञ्चमस्कन्दे, एकाशीतिसहस्रश्लोकयुक्ते श्रीस्कन्दमहापुराणे समाप्तः। ततः श्रीगणेशाय नमः इति कृत्वा व्यासः पुनः पप्रच्छ— यानि तीर्थानि श्राद्धकर्मणि यथाविधि कर्तव्यानि, तानि सावधानतया वद। तानि देवगन्धर्वसंसेवितानि, मुनिवृन्दैः सम्पूजितानि च। यमुनासुतां सूर्यकन्यां जगतां पावन्याख्यां स्मरन्ति; तथा चन्द्रभागा, वितस्ता, अमरकण्टके नर्मदा, केदार, पुष्कर, कायावरणं च पुण्यस्थानानि। तत्र श्रीमहाकालः विराजते, यः पापसम्पत्तिं दग्धुम् अग्निरिव। एतत् क्षेत्रं भोगमोक्षप्रदं, कलियुगपापनाशनं च। इति कथा महाकालक्षेत्रस्य, तीर्थानां च, पुण्यफलस्य च, श्रुतपूर्वा, शुद्धा, वेदसम्मता, व्यासाय सनत्कुमारेण सम्यक् निवेदिता।