महर्षयः महाभागाः सर्वदा सर्वेषु उत्सवदिवसेषु कुटुम्बेश्वरतीर्थे स्नानं कुर्वन्ति। तत्र पुण्यात्मानः मानवाः अपि नित्यं स्नानं सम्पाद्य धर्ममाचरन्ति। ते भक्तजनाः, भीषणेऽपि आपदि, घोरायाम् अपि व्याधौ, विविधैः भोज्यैः भक्ष्यैः च यथाशक्ति दानं कृत्वा, किञ्चित् दोषं न प्राप्नुवन्ति। कृत्स्नेषु दुःखेषु, एकचित्तेन क्षेत्रपालं सम्पूज्य, तदनन्तरं स्वकुटुम्बेन सह पुण्यतीर्थे स्नात्वा महेश्वरं यथाविधि सम्पूजयेत्। सुवर्णमणिमुक्ताभूषितवस्त्रैः तं समर्चयेत्। फाल्गुनशुक्लचतुर्दश्यां स्नानं कृत्वा, तस्मिन्नेव दिवसे रात्रौ जागरणं कार्यम्। धूपदीपनैवेद्यवस्त्राभरणादिभिः भक्त्या पूजां कृत्वा, सर्वपापं नश्यति, शिवलोकसम्मानं च लभते। प्रतिक्षणं जागरणस्य अश्वमेधस्य फलम् आप्नोति। एवं शिवस्य पूजनं सम्पाद्य, चतुर्दशसहस्रगवां सह बृंहितं दानं दातव्यम्। एवं पञ्चषष्टितमं सप्तषष्टितमं च अध्यायं कुटुम्बेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम, अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्ये पञ्चम्यवन्त्यां, श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसहस्रसंख्यायां समाप्तम्। ततः, देवप्रयागस्य पुण्यवर्णनं क्रियते, यः सर्वपापहरः। सः देवस्थानं, परमं देवालयं, यत्र पुण्यतीर्थं विद्यते। क्शिप्रायाः पूर्वे तटे तद्विख्यातं पुण्यतीर्थं स्थितम्। तत्र माधवदेवः सर्वफलप्रदः पृथिव्याम् प्रसिद्धः। आनन्दभैरवः अपि तत्र सर्वैः देवैः पूज्यते। हे व्यास, यः तत्र पूजनं करोति, स भैरव्याः क्लेशं न अनुभवति। ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षे दशम्यां, बुधवासरे हस्तनक्षत्रे च, गङ्गायाः विशुद्धमुत्कृष्टं जन्म सम्पद्यते। तस्मिन्नेव दिने यः तत्र स्नानं करोति, स सर्वतीर्थफलं लभते। केवलं श्रवणमात्रेण अपि व्रतभङ्गो न भवति। स बहुव्रती, जितेन्द्रियः, वेदवेदाङ्गनिपुणः च भवति। किञ्च, लघुदोषेण तस्य व्रतपरिपूर्तिः न जाताऽभूत्। तदा ब्रह्मन्, तस्य गृहे महातपस्वी अतिथिरागतः। स नारदं शास्त्रविहितैः कर्मभिः यथाविधि पूजयामास। हे भगवन्, ज्ञानचक्षुषा त्वया सर्वं ज्ञायते। केन पापसंयोगेन तस्य व्रतभङ्गः निश्चितः अभवत्? महाराष्ट्रे धनसञ्चक इति प्रसिद्धः ब्राह्मणः आसीत्। स ब्राह्मणः ब्रह्मदत्त इति ख्यातः, वेदब्राह्मणदूषकः आसीत्। देवतीर्थनास्तिकः, परधनचौरः च सः। एवं तस्य आयुः ह्रासं गच्छति, स च निर्धनः अभवत्। चौर्यं परित्यज्य, स यात्रिकैः सह संगच्छन् आसीत्। तस्मिन्काले, यमदूतैः संयमालयं नीतः। तत्र धर्मराजेन, स्वामिभक्तेन, सः दृष्टः। तदा धर्मराजः सर्वान् सेवकान् सम्बोध्य, एकचित्तेन शृणुत इति उक्तवान्— “एष पापी गौडातटे मृतः, अस्माकं तत्र किञ्चित् कारणं नास्ति।” सूर्ये सिंहराशौ, बृहस्पतौ च स्थिते, ते गौतमीतीरं यान्ति।