श्रीभगवान्नारायणः एवमुक्तवान्— यदि तैः मलिम्लुचं प्राप्तं स्यात्, तत्र न पूज्यते चेत्, अहं नारायणः अपि अत्र परमया भक्त्या न पूजितो भवामि। मूढः सः नरः तां क्रियाम् आचरति, महाकालस्य महान् वनं विना। अधिकमासे, हे व्यास, पुण्ये तस्मिन् स्थले यत् पुरुषोत्तमाख्ये— तत्र लक्ष्म्या अर्चितपादं पुरुषोत्तमं सम्पूज्य, शतं कामान् प्राप्त्वा, विष्णुलोके सम्मानं लभते। यथाविधि उपोष्य, रात्रौ जागरणं कर्तव्यं, हे व्यास। विष्णोः पूजनं कर्तव्यं, तथैव जलयात्रा अपि। यथाविधि, सः पुत्रान्, भार्यां, धनं, दीर्घायुः, आरोग्यं, श्रीं च प्राप्नोति। तस्य पूर्वदिग्भागे जटेश्वरः महेश्वरः स्थितः। सः घोरं तपः कृत्वा, परमं पुण्यं प्राप, सतां श्रेष्ठः अभवत्। तस्मिन् पुण्ये स्थले, स्नानं कृत्वा, तिलैः सह गोदानं दातव्यम्। तस्य पार्श्वे रामः भ्रिगुवंशप्रवरः स्थितः। कौशिकी च, सर्वतीर्थश्रेष्ठा, परमं फलम् ददाति। रामेश्वरदर्शनात्, नरः पापात् विमुच्यते। एवं श्रीस्कन्दमहापुराणे, एकाशीतिसहस्रसंख्यायां संहितायां, पञ्चमे अवन्त्यखण्डे, अवन्तीमाहात्म्ये, पुरुषोत्तमेश्वरमाहात्म्ये, एकषष्टितमोऽध्यायः— ‘अधिकमासे स्नानदानादिमाहात्म्यवर्णनं’ इति नाम। पूर्वं च त्वया मे गोमतीतीर्थस्य शाश्वतं माहात्म्यं वर्णितम्, हे ब्रह्मन्। अधुना शृणु, हे महाबुद्धे, तां परमां पापनाशिनीं कथाम्। नैमिषे, शौनकप्रमुखाः ऋषयः उपविष्टाः आसन्। तस्मिन् शुभे काले, काश्याः परमं यशः कीर्तितम्। धन्या सा वाराणसी पुरी, यत्र पापक्षयः भवति। असीवरुणयोर्मध्ये, पञ्चक्रोशविस्तृतं क्षेत्रं महाफलदं भवति। एतद्विचिन्त्य, स्वयम्भूः व्यासः प्रोक्तवान्— नास्ति गोमतीसमा नदी, नास्ति कृष्णासमा देवी। एवं निश्चित्य, शौनकादयः ऋषयः— तत्र गोमतीतीरे, दृढव्रताः यज्ञान् अकुर्वन्। दीर्घकालं तैः व्रतम् अनुष्ठितम्। तत्र, स्वकामसिद्धये, रामः च जनार्दनः च, विद्यालोभेन, गुरुमुपगच्छताम्। तौ च गुरुगृहे निवस्तः, हे रिपुंसूदन। प्रातःकाले, तस्मिन्नेव स्थले, गुरुः दृश्यते स्म न। तयोः पृष्ट्वा, गुरुपत्नी ताभ्यां उक्तवती— भवतोः गुरुः प्रतिदिनं तत्र स्नानार्थं यान्ति। इति श्रुत्वा, कृष्णः रामसहितः, एकचित्तः अभवत्। तौ तत्रैव गुरुप्रतीक्षां कृत्वा, स्थातुम् इच्छन्तौ। ततः तौ वीरौ उत्थाय, गुरवे प्रणामं कृतवन्तौ। ‘हे महातपस्विन्, अस्माकं स्थाने कारणं शृणु। हे ब्रह्मन्, प्रातःकाले अस्माकं निश्चितः कालः नास्ति, हे प्रभो।’ इति तयोः वचः श्रुत्वा, व्यासः स्वनियमस्य कारणं न्यवेदयत्— ‘प्रातःकाले गोमतीस्नानं बुद्धिमद्भिः सदा कर्तव्यम्।’ इति निश्चित्य, यथायोग्यं कुरुतात्। सः कुशस्थलीस्थ गोमतीतीर्थे पूजनं कृतवान्, हे द्विजश्रेष्ठ। कंठदेश्वरस्य उत्तरदिशि, गोमती नदी दृष्टा।