स्नानं पुण्यस्थलेषु यः करोति, स तेषां तीरथानां यथायोग्यं फलम् अवाप्नोति। तत्र नदीषु फल्गु नाम्ना उत्तमा, या तद्वत् फलप्रदायिनी। गायातीर्थं च स्मृतम्, गदाधरस्य पदचिह्नानि च तत्र सन्ति। शिलायाः अपि मुक्तिदानं सदा वर्णितम्। देवाः, दानवाः, यक्षाः, किन्नराः, राक्षसाः—सर्वे तत्र स्नानदानादिकं कर्म कुर्वन्ति। गायायां जनार्दनः स्वयं पितृरूपेण स्थितः। एवं व्यास, प्राचीनायां अवन्त्यां नगरी गायातीर्थं प्रतिष्ठितम्। तदन्तरं द्विजश्रेष्ठ, गायातीरथं तत्रैव स्थापनं प्राप्तम्। तत्र जनार्दनाय समर्पिता महिमा नित्यं वर्तते। गायाखेत्रं पञ्चक्रोशं, गायाशिरः एकक्रोशः; सर्वदा सर्वकाले गायाश्राद्धं क्रियते। वर्षे, हे व्यास, एकः विशेषः दिवसः 'महालय' इति प्रतिष्ठितः, तस्मिन पितृयज्ञः अक्षयः। सर्वदा सर्वकाले गायाश्राद्धं क्रियते। वर्षे, हे व्यास, एकः विशेषः दिवसः। पितृसन्तोषः तत्र उत्पन्नः अक्षयः, कल्पपर्यन्तं स्थायी। अधुना अहं परमाश्चर्यं महिमानं वक्ष्यामि। सप्तर्षीणां पत्न्यः, पतिसंनिष्ठाः, ऋषिभिः परित्यक्ताः, वनं वनं विचरन्त्यः। ताः सन्तुष्टुम् इच्छन्, स अन्यं वनभागं आगच्छत्। स तासु सौम्यं वाक्यं प्रायुक्तवान्, यथायोग्यं कालदेशे। 'किं कारणं, पतिसंनिष्ठाः मातरः, ऋषिभिः परित्यक्ताः?' इति पृष्टम्। ऋषिपत्न्यः उक्तवन्त्यः—'न जानिमः, प्रिय, केन दोषेण तपस्विभिः त्यक्ताः स्मः।' जनानां मध्ये कश्चन दोषः उत्पन्नः, विधिना, यद्यपि वयं निर्दोषाः। तस्य स्थलस्य पूजनस्य पुण्येन, स्वपत्निसंयोगः लभ्यते। एवं पृष्टाः ऋषिपत्न्यः नारदः... रम्ये महाकालवने गायातीर्थस्य परमं महिमानं उक्तवान्। तत्र अक्षयवटः स्थितः, वृक्षेषु श्रेष्ठः। तद् स्थलम् सर्वदोषान् हृत्य सर्वकामान् ददाति। नारदवचनं श्रुत्वा, ऋषिपत्न्यः सुविनीताः... तं वनं यत्र गायातीर्थं स्थितम् आगच्छन्। तत्र ताः पुण्यशिलाः, नभस्यस्य कृष्णपक्षे विधिं अकुर्वन्। एकरात्रं उपवासं कृत्वा, योगस्थित्यां जागरणं कृत्वा... याः पतिदोषेण त्यक्ताः, ताः त्वरितं गृहस्थ्यं पुनः प्राप्ताः। तदतः इह लोके पञ्चमी तिथिः 'ऋषिपञ्चमी' इति प्रसिद्धा। निवारशालीनं केवलं भुक्त्वा, शुद्धाः एकाग्राः च, स्त्रीणां दुर्भाग्यं वा मातृवियोगः वा... पुत्रेभ्यः वा वित्तेभ्यः वा, कदाचित् न भविष्यति। हे महात्मन्, अवन्त्यां भूमौ एवं पुण्यस्थलं अस्ति। यः पुरुषः तस्मिन तीर्थे महादानं करोति, अथवा यः नियमं पाल्य, एतत् आख्यानं शृणोति... एवं पञ्चपञ्चाशदधिकषष्टितमः अध्यायः, 'गायातीर्थमहिमानुवर्णनं' नाम, अवन्तिकाण्डे, स्कन्दपुराणस्य पंचमभागे, एकाशीतिसहस्रश्लोकयुक्ते, समाप्तः।