संसारे चराचरं सर्वं तेन एकेन नियंत्रितम् अभवत्। न हि देवाः न यज्ञाः विना वेदमार्गस्य अस्तित्वं यान्ति। एष धर्मस्य सनातनः पन्थाः दुष्टैः विनष्टः अभवत्। ततः पितृभिः सह सत्पुरुषैः ते ब्रह्मणं शरणं जग्मुः। तेषां वचनं श्रुत्वा लोकपितामहः ब्रह्मा तत्र गतः, देवसंघैः सह विष्णुं पूजयामास। सर्वे स्वस्वहिताय प्रवृत्ताः। तत्र ब्रह्मा उवाच—"शृणु, देवश्रेष्ठ, तव परमं श्रेयः। एष पुण्यः गूढात् पुण्यात् अधिकः, शुद्धः, पापनाशकः च। एष तीर्थः सर्वतीर्थसम्भूतः, दशलक्षतीर्थवरदः। तत्र दिव्या महाकाली, दानवविनाशिनी, कुलेश्वरी, निलयम् करोति। तत्र गयाः परमपावनी, महान् फाल्गु नदी च। यथा पूर्वं, एष गयाः त्रिलोक्यां प्रसिद्धा पूज्यते। तत्र पूर्वसारस्वती पवित्रा सर्वपापहरिणी स्थिताः। तत्र अपि महान् अक्षयवटः, यं महर्षिः पूर्वं उक्तवान्, स्थितः। तत्र सर्वे देवाः पितृसमानजाः उपस्थिताः। देवाः सर्वतीर्थरूपाः गयायाः परमतीर्थे स्थिताः। यत्र केवलं प्रवेशेन नरकस्थाः पितरः विमुक्त्याः प्राप्ताः।" एवं सप्तपञ्चाशत्तमोऽध्यायः "गयातीर्थस्तुतिः" अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्ये, पञ्चमे स्कन्दमहापुराणे समाप्तः। ततः, "भगवन्, सर्वं त्वया ज्ञातम्, यः विश्वरूपः। श्राद्धस्य परमं फलम् श्रोतुम् इच्छामि। पितरः कियत्कालम् सन्तुष्टाः देवस्थानं यान्ति?" इत्युक्तम्। "तथापि, प्रिय, श्राद्धस्य परमं विधिं शृणु। श्राद्धेन लोकाः स्थाप्यन्ते; धर्मः श्राद्धे प्रतिष्ठितः। यत् श्रद्धया दत्तम्—देवेभ्यः, ब्रह्मणे, अग्नौ वा—सर्वं फलति। सर्वे मानवाः, ऋषयः, देवाः, सिद्धाः, दानवाः अपि, एकचित्तया त्रिसन्तानं उद्दिश्य श्राद्धं यजन्ति। एवं सनातनः परम्परा अनुवर्तते। सर्वं यथाश्रुतम् अहम् व्याख्यास्यामि; शृणु। पितरः देवाः एव, पितृगणैः सह। सर्वं यथोक्तम् एकाग्रचित्तया अवगच्छ। चत्वारः रूपवन्तः, तेषां त्रयः प्रादुर्भावः। तेषां लोकान्, उत्पत्तिं च कथयामि। ये तपोऽधिगताः धर्मरूपाः भवन्ति। तेजस्विनः नित्यलोकेषु वसन्ति। विराजस्य वंशः वैराजाः इति श्रुतम्। योगात् पतिताः ते नित्यलोकेषु गच्छन्ति। स्मृतिं पुनः प्राप्त्वा, ते पुनः परमं सांख्ययोगं अनुवर्तन्ति। एते, प्रिय, योगिनां योगं पोषयन्ति। अतः द्विजश्रेष्ठ, योगिनां श्राद्धं दातव्यम्।