शृणु, धर्मज्ञ, एतेषां पावनकथानां माहात्म्यम्। केवलं श्रोतुमात्रेणैव महापापनाशनं भवति। कदाचित् त्रयो नद्यः—रेवा, चर्मण्वती, क्षाता—पूर्वं पावनाः, पुण्यसलिलसम्पन्नाः, रम्याः, विशुद्धाः, पापनाशिन्यश्चासन्। एकदा ताः सुरम्ये कानने, मन्धातुः क्षेत्रे, स्वल्पदोषसम्भवेन तासां संयोगे भेदः जातः। ततः रम्ये महाकालवने ताः पुण्यनद्यः सह किञ्चित्कालं व्यतीत्य, सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठं रुद्रसरनाम तीर्थं स्मर्यते। तत्र गत्वा, एकत्र संगम्य, ताः शिप्रायां शरणं प्रापुर्यत्र रजः शुद्धीकृतं, अग्निः अपि तत्क्षणमेव प्रकटितः इति स्मर्यते। एवं कथायाः रहस्यं श्रोतुमिच्छामि, हे ब्रह्मविदां श्रेष्ठ। तदा सनत्कुमारः उवाच—पूर्वकाले त्वष्टा स्वकन्यां सावित्रीं सूर्याय दत्तवान्। सा सदा पतिसेवायाम् अनन्या, जगतः चक्षुषि सेवां कुर्वन्ती। तस्यां यमः विवस्वतः पुत्रः जातः, यमुनानदी च लोकपावनी। तौ दम्पती मया तव अङ्के स्थाप्यौ, त्वं तौ रक्ष। सदा सूर्योपासने नियुक्ता सावित्री मम गृहे वस। एवं संकल्प्य, सावित्री तस्मिन्नवसरे निर्गता। तत्क्षणमेव पित्रा निरुद्धा, सा अश्व्याकारं धारयामास। एकदा वैवस्वतः क्षुधितः सन् तेन प्रार्थितः। तदा पादेन ताडितः छाया तं शशाप—"त्वं पादे खञ्जो भविष्यसि, न संशयः।" तस्यां काले व्यासः पृथिवीं अवमान्य, सुतं खञ्जं दृष्ट्वा विभावसुः एवं वचः प्रोवाच। सवित्रा पृष्टः, लोकदीप्तिमान् सः उवाच—"मम प्रातःकाले भोजनार्थं मातुः समीपात् याचितवान्। ततः मातुः शापात् पादौ पतितौ। एषा विचित्रकथा उक्ता—मातुः शापकारणम्। सा त्वष्टुः कन्या नास्ति, सा पावनी न, तव गृहमगात्; सा मां वारयामास, हे पापविनाशिन्। छायया सवित्रे किंचिदपि न वक्तव्यम्।" एवं श्रुत्वा पुण्यात्मा त्वष्टा कोपेन समाविष्टः समुपजगाम। तम् आगतम् आलोक्य, जगतः प्रजापतिः त्वष्टा त्वरया उत्तस्थौ। तस्य पादौ प्रणम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, परममान्यतया पूजयामास। तदा त्वष्टा उवाच—"सा तव गृहम् आगता, मम मार्गेण।" त्वष्टुः वचः श्रुत्वा, रवेर् मनः संतप्तम्—"किं करिष्यामि? कुत्र गच्छामि? कान्तां क्व गच्छामि?" तव तेजः नष्टं, भग्नं, क्वापि गतं, शक्तिहीनम्। "इदानीं सर्वथा तव मनः पूर्णं अस्तु; यथोचितं कुरु," इति सूर्यस्य वचः श्रुत्वा, त्वष्टा तृणात् सुदर्शनं निर्ममे। तस्य कण्टकस्य स्पर्शमात्रेण, तद् विवस्वते दत्तम्। ततः त्वष्टा सूर्यस्य साक्षाद् मधुरं वचनं प्रोवाच—"इदं गृह्यताम्, देवानां श्रेष्ठ; शीघ्रं तृणं क्षेत्रे गच्छतु।" एवं पवित्रा कथा प्रवहति, यत्र पुण्यानां नदीनां, दिव्यानां देवतानां, धर्मस्य च रहस्यं प्रकाशते।