पुण्येन निर्मलचित्तेन सर्वपापविनिर्मुक्तः पुष्करस्य फलं प्राप्नोति। एवं श्रीस्कन्दमहापुराणस्य पञ्चमेऽवन्त्याख्ये भागे, अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्ये, नीलगङ्गामाहात्म्यवर्णनं नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। अथ रम्ये महाकालवने कः कस्य हेतोः प्राचीनकाले प्रेषितः? तत्र तदा मुनिश्रेष्ठः अगस्त्यः सर्वैः देवैः सह, भूमेः संरक्षणार्थं तेजस्विनं परमेश्वरं सम्यक् पूजयामास। तेनैकाग्रचित्तेन विन्ध्यवासिनीं भवानीं सम्पूज्य, या कंसस्य पलायनकारिणी, दानवानां विनाशिनी, यशोदायाः गर्भे जाता, चाणूरबलदर्पहा, देवसेनायाः माता, कवीनां वाङ्गीश्वर्या, इन्द्रस्य सहस्राक्षिणी, मुनये परमारुन्धती, सर्वमातृषु अदितिः, स्त्रीषु पार्वती, शरदृतौ वृन्दावनविहारिणी, लक्ष्मीः सौभाग्यवतां प्रिया, कुबेरपूजिता यक्षिणी, यज्ञमण्डपवेदिका, शुभा हविर्दीपिका, सर्वदीक्षादानेषु दात्री, सर्वाभिष्टफलप्रदा—एवं स्तूयमाना सा विन्ध्यवासिनी देवी तत्र साक्षात् प्रादुरभूत्। सा देवी तं द्विजश्रेष्ठमुवाच—"यत्कामयसे तत् वरं वृणु।" तदा सा देवी अवदत्—"इयं रेवाख्या नदी लोके सर्वभूतानां भीतिं जनयन्ती वर्धिता। अनया विश्वं प्लावितं, तां त्वं निगृहाण।" ततः सा पुण्यशिला देवी महाकालवनं समुपेत्य व्यासं प्रति उवाच—"हे मुनिश्रेष्ठ! अहं शीघ्रं वर्धमानां परमां देवीम् अवरुध्य तिष्ठामि। यावत् त्वं त्रिकूटद्वारे तिष्ठसि, तावत् अहं मातृभिः सह कुशस्थलीं पुण्यां विशुद्धां पापनाशिनीं चिरकालं वसामि। तत्रैव सिद्धक्षेत्रपतित्वं त्वया लभ्यते। यत्र साधूनां निवासः, तत्र लक्षशः देव्यो वसन्ति। ताः भक्त्या धूपदीपहोमैः मां सम्पूजयन्ति। तासां त्रिषु लोकेषु किञ्चिदपि दुर्लभं नास्ति। ताः दिव्यान्यपि दुर्लभानि भोगान् लभन्ते। तासां शस्त्राग्निवारिविपत्तयः कदापि न स्युः। सर्वपापविनिर्मुक्तात्मा यः कश्चित् तत्र मृत्युमुपैति, स शिवपुरीं प्राप्नोति।" एवं व्यासः शुभे रम्ये उज्जयिन्यां नगरे समुपेत्य, तत्र सदा विन्ध्यवासिनी देवी पूज्यते। रजस्वलाः स्त्रियः, वन्ध्याः, काकबकादयः, अपवित्राः अपि स्नानं कृत्वा विन्ध्यवासिनीं दृष्ट्वा, वन्ध्याः पुत्रान् लभन्ते, कन्याः वीरपतिं वररूपेण प्राप्नुवन्ति। ब्राह्मणः पण्डितो भवति, क्षत्रियः विजयी भवति। एषा पुण्यकथा सर्वाभिष्टफलप्रदा। एवं श्रीस्कन्दमहापुराणस्य पञ्चमेऽवन्त्याख्ये भागे, विमलोदातीरथविन्ध्यवासिन्याः माहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। यत्र केवलं स्नानेन महापातकात् विमुक्तिः स्यात्, यत्र शनिवारे अमावास्यायां एकचित्तः समागतः, तत्र देवस्य चलाचललिङ्गं श्रद्धया पश्येत्। तत्रापि अहं विस्तरेण श्रोतुमिच्छामि, हे तपोधन!