सा देवी नीलवर्णा, शुद्ध्युपहतचित्ता, त्रीँल्लोकान् गत्वा सम्यक् शुद्धिं जनयति स्म। तस्याः पापाचरणेन च अपराधेन च एषा दशा प्राप्ता आसीत्। यत् किंचिद् अवशिष्टं मयि, तथा सर्वेषां देहिनां यथा, तद् एवावशिष्टम्। सा नीलवर्णा, वर्णविकृताङ्गी, सर्वधर्मेभ्यः पराङ्मुखी जाता। मां विहायात्र सर्वे भूतानि सम्पूर्णशुद्धानि भवन्ति। हे धात्रः, अस्माकं महद् दुःखम् उत्पन्नं, परममलिन्यपि। लोके पापिष्ठायाः मलिनायाः न किञ्चित् स्थानं विद्यते। किमहं करिष्यामि? कुत्र वा गमिष्यामि? येन वा मे शान्तिः स्यात्? केन उपायेन पापलिप्तशरीरा स्वं स्वभावं पुनः प्राप्नुयाम्? पुरा महाकालवने रम्ये अमरावती नाम नगरी तिष्ठति। तत्रैव पृथिव्यां शिप्रा नाम नदी प्रवहति, या सर्वनद्यः शुद्धिकर्यः उत्तमा। तत्र गच्छ त्वं, सौभाग्यवती, स्वशुद्ध्यर्थमाशु। इति ज्ञात्वा सा शुभे महाकालवने समुपागच्छत्। तत्र विंध्यस्योत्तरभागे अञ्जना नाम श्रेष्ठाश्रमः स्थितः। तं सर्वाभिः पतिव्रताभिः, ब्रह्मचारिभिः पतिभिः च पूज्यते। तत्र सरांसि पद्मप्रसूनानि विकसन्ति, मदोन्मत्तभृङ्गगीतैः कूजन्ति, रम्यं पुण्यं विशुद्धं पापनाशनं च तद् आश्रमम्। तत्र सा क्षणेन श्वेताम्बरा अभवत्, तस्याः सर्वपापमलानि विनश्यन्ति स्म, शुभा च जाता। तत्रैव सा आश्रमं स्थापयामास, यः मनसः परममुदानां कारणं बभूव। हे व्यास, तत्र नीलगङ्गा नाम पुण्यतीर्थं विख्यातम्, यः सर्वपापनाशनः। तत्र यः कश्चित् गच्छति, तस्य सिद्धिः हस्तगतैव न संशयः। अमावास्यायां तत्र महाश्राद्धं पितृभ्यः कर्तव्यम्। ये च स्वकुले जाता, ये च पितरः नरके वसन्ति, तेभ्यः स्नानानन्तरं तिलाञ्जलिं समर्पयेत्। ततः पायसशुद्धेन श्राद्धं कृत्वा सप्त ब्राह्मणान् भोजयेत्। शृणु व्यास, अन्यत् अपि पुण्यतीर्थं वदामि, यत् सर्वपापनाशनं पुण्यदं सर्वकामदं च। तत्र सर्वं क्षीरं हविरिति ज्ञेयम्, यः सर्वेभ्यः प्राणदं भवति। तत्र सरसि स्नात्वा, क्षीरं पीत्वा, दुहित्र्यां गौः दत्त्वा, सः सर्वदा जन्म लभते, मृत्युः च स्वर्गपुरीं गच्छति। सर्वपापविनिर्मुक्तचित्तः सः पुष्करस्य फलं प्राप्नोति। एवं श्रीस्कन्दमहापुराणे पञ्चम्यवन्त्याख्याने अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्ये नीलगङ्गामाहात्म्यवर्णनं नाम चतुश्चत्वारिंशदधिकपञ्चशः अध्यायः समाप्तः। अथ महाकालवने रम्ये, कस्य प्रेरणया, किमर्थं च पूर्वं सः प्रेषितः इति पृच्छ्यते। तदा मुनिश्रेष्ठः अगस्त्यः सर्वैः देवैः सह, पृथिवीसंरक्षणार्थं तं भगवन्तं पूजयामास। एकचित्तेन तेन विंध्यवासिन्याः भवानीयाः पूजनं कृतम्। या कंसस्य पलायनकारिणी, दानवानां विनाशकरी, या यशोदायाः गर्भात् जाता, चाणूरबलनाशिनी, देवेसेनायाः जननी, कवीनां वाक्पतेः स्वामिनी, इन्द्राय सहस्राक्षी, मुनये च परमारुन्धती—ताम् एव पूजयामास।