गन्धर्वाः, अप्सरसो यक्षाः सिद्धाश्च किम्पुरुषास्तथा, ब्रह्मा रुद्रः कालः प्रचण्डश्च लोकपालाः—एते सर्वे, हे व्यास, कल्पपर्यन्तं बहून् युगान् तिष्ठन्ति। तत्र दिव्यैः वृक्षैः समन्वितं पारिजातगुणसम्पन्नं रम्यं स्थलं दृश्यते। केषुचित् स्थलेषु मयूराः नृत्यन्ति, अन्यत्र कोकिलाः गीतानि गायन्ति। तदिदं सुन्दररूपमस्ति, अत एव तस्य नाम "सुन्दरम्" इति प्रसिद्धम्। तत्र विष्णुः सन्निहितः, शिवः शक्तिसंयुक्तः भगवाञ्च विराजते। सुन्दरकुण्डे किल, अर्धपक्षं वा सम्पूर्णपक्षं वा यः नरः वसति, स पुण्यवान् भवति। तत्र यत्र पक्षिणः कीटाः पतङ्गाः वा म्रियन्ति, ते सर्वे शिवलोकं यान्ति। यः तत्र तिलान्, गावः, गजान्, अश्वान्, भूमिं वा ददाति, शय्यान् विविधदानानि च यः सम्यक् प्रयच्छति, तस्य पुण्यफलम् अनुत्तमम्। शृणु पुनः, हे व्यास, सुन्दरकुण्डस्य परमं विश्रुतं फलम्—एकः पिशाचः शिवरूपं धारयित्वा मोक्षं प्राप्तवान्। एवमत्र सर्वपापात् विमुक्तिः लभ्यते, ब्रह्महत्या दोषी अपि चेत्। कः स पिशाचः, किम् पापं कृतवान्, कथं तस्य पुण्यक्षेत्रसंबन्धः जातः इति त्वं पृच्छसि। यस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापविनाशः स्यात्, तस्य कथा प्रवक्ष्यामि। दक्षिणदेशे कश्चन देवल इति नाम ब्राह्मणः आसीत्, द्विजातीनां अधमः। स गुरुद्रोही, द्यूतप्रियः, चौर्यशीलः, गुरुघाती, गुरुपत्न्यपहारकः च आसीत्। निषिद्धभोजनं कृत्वा, वेदशास्त्रविहीनः, विश्वासघातकः, दर्पयुक्तः, चोरसङ्गप्रियः, पापकर्मा च सः। मार्गे बहून् प्राणिनः तेन पापकृत्येन हताः। तत्रान्यः ब्राह्मणः आसीत्, संयमी वेदवेदाङ्गविद् च। तस्य पत्न्याः पितृगृहे स्थितायाः, तां सः स्वगृहं नीतवान्। सा पत्न्यपि रूपसम्पन्ना, सौन्दर्यशोभिता च आसीत्। यदा तस्य पतिः हतः, तदा सा पतिवियोगदुःखेन संतप्तमना अभवत्। ततो हृष्टया सा सती पतिसहितं दग्धकाष्ठे अग्निसंयुक्ता। तं पापिनं मार्गे राजा सेवकैः गृहीत्वा, राजमहालयं नीत्वा, राज्ञः पुरतः स्थापयामासुः। तत्र सः वृक्षकुहरे रज्ज्वा ग्रीवां बद्ध्वा लम्बितः। तस्य कर्मफलात् रौरव नरकं गतः। ततः अन्यं नरकं यमदूतैः प्रेषितः। तत्र दण्डैः ताडितः, शृङ्खलाभिः बद्धः, यमदूतैः पीडितः। एवं स पापात्मा नानाविधान् नरकान् अनुक्रमेण अनुभूतवान्। ततः सः विशालशरीरः, घोरस्वरः, बृहदुदरः, सूत्रमुखः च जातः। ततोऽपि अधमतरं पिशाचदेहं प्राप्य, मलमूत्रशेषभोजनः, पूतिगन्धयुक्तः, शुष्कवृक्षेषु, भग्नकूपेषु, निर्जलेषु स्थलेषु वसन्, तत्रैव सदा रमणीयं मन्यते। यत्र यत्र रम्यं महेश्वरलिङ्गं वा उत्तमं तडागं वा दृश्यते, तत्र सः अधमः जलार्थी जनः तं हत्वा तडागं प्रविष्टः। एवं, हे व्यास, सुन्दरकुण्डस्य माहात्म्यं, तत्र पिशाचस्य मोक्षप्राप्तिः, पापकर्मणः ब्राह्मणस्य दुर्गतिः च विस्तरेण श्रुतम्।