ब्रह्मा सर्वेभ्यः देवेषु, एकत्रितेषु एकाग्रचित्तेषु, उवाच – "शृणुत मे, देवश्रेष्ठाः।" तत्र द्वौ एव पार्षदौ, संयतौ, विष्णोरूपधारिणौ, तिष्ठतः। एकदा, ब्रह्मणः मनसः उत्पन्नाः पुत्राः – महाभागाः सनकादयः ऋषयः – भगवतः दर्शनलालसाः अभवन्। तस्मिन्नेव काले, व्यास, ते युवा ऋषयः मोहग्रस्ताः, दुःखिताः च अभवन्। सहसा विष्णुः तान दुःखितान ऋषीन भूमौ दृष्टवान्। सः तेषां शिरांसि गन्धितवान्, बाहुभ्यां आलिङ्ग्य, तान संबोधितवान् – "बालाः, धर्मविदः, सर्वं कारणं कथयत।" ततोऽस्मिन ब्रह्माण्डस्थितौ कथं आगतं, शृणु। चत्वारः भ्रातरः, लोकचराः, आगच्छन्। किन्तु द्वाभ्याम् द्वाररक्षकाभ्याम् सहसा निवारिताः। भगवद्वचनं – "अतःपरं, स्थायित्वं नास्ति अस्मिन स्थले।" ततः, व्यास, तौ द्वौ तत्क्षणात् दैत्यजन्म प्राप्तवन्तौ। सहस्रजन्मपर्यन्तम्, तौ तपसा, दानेन, ध्यानेन, जन्म प्राप्तवन्तौ। परन्तु, दुष्टभावेन, केवलं त्रिषु जन्मसु एव उत्पन्नौ। प्रत्येकं जन्म, तामसगर्भे एव आविर्भूतौ। एवं, कुम्भकर्णः नाम्ना, रावणः लोकभीषणः, हिरण्याक्षः महादैत्यः, सर्वान् देवाः जित्वा, स्वयं सर्वं अधिगृह्य। सर्वे स्वर्गात् निष्कासिताः, राज्यहीनाः, पराजिताः अभवन्। स्वधा, वषट्, स्वाहा – तेषां आह्वानानि न दृष्टानि। न तीर्थं प्रकाशितम्, न च पुण्यस्थानानि। तस्मिन काले, दुष्टराज्ञः राज्ये, सर्वं विनष्टम्। अन्ये पाखण्डिनः उत्पन्नाः, धर्मात् विमुखाः। बहवः म्लेच्छाः, दुःखानि, महातापः भूमौ अभवत्। सर्वं जगत् तमसा आच्छन्नम् अभवत्। यदा धर्मस्य हानिः भवति, हे भारतवंशोद्भव, तदा महाविष्णुः, आत्मसंयमवान्, वराहरूपं धारयामास। यूपरूपं दन्तं, हविगन्धं, बीज-औषधि-वनस्पतिरूपं शरीरम्, मुखे तेजो दृढम्, यज्ञरूपं शरीरम्, परमदातृत्वं च। प्राणः यज्ञः, यज्ञकर्मनिष्ठः, अङ्गानि यज्ञसदस्याः। वेदानां विस्तारः सरः, ब्रह्मा होताः, वनं निवासः। सः आदिपुरुषः, प्रभुः, बहुधा आह्वितः, बहुधा स्तुतः। बहुविधं युद्धं, महान् क्लेशः, विष्णुः कृतवान्। वराहः दन्तेन, शशाङ्कशोभिना, पृथिवीं उद्धृतवान्। शुभवाताः वातिताः, सूर्यः महाप्रभया प्रकाशितः। नद्यः स्वमार्गे प्रवाहिताः, समुद्राः स्वभावं प्राप्ताः। वराहरूपः, सर्वकामफलप्रदः, प्रकटितः। तस्य हृदयात् एषा नित्यनदी उत्पन्ना। सा विशालायाम्, बहुविस्तीर्णा, यथेष्टं गतिः।