शिप्रायाः स्नानेन यः पुण्यसम्भवः स कथयितुं न शक्यते, तस्य महिमा न वर्णनीयः। सर्वे च प्रमुखाः पन्नगाः शिप्रायाम् अभिषेकं कृतवन्तः। शिप्रायाः पवित्रं जलं गृहित्वा तानि कुप्यानि पूरयन्तु इति निर्देशः कृतः। तानि कुप्यानि पूर्णानि स्थायिन्यश्च भविष्यन्ति, हे श्रेष्ठ पन्नग। ततः सर्वे पन्नगाः महेश्वरं प्रणम्य स्वं लोकं प्रतिपेदिरे। हे व्यास, अमृतसम्भूता शिप्रा सर्वेषु लोकेषु प्रसिद्धा। तस्याः स्नानस्य पुण्येन तेषां न पापं, नापद्, न दुर्भाग्यं विद्यते। न च तेषां मित्राणि रोगं वा दरिद्रतां वा प्राप्नुवन्ति; एतस्य शृणोति वा पठति वा यदि, स सहस्रगोदानां पुण्यफलम् आप्नोति। केवलं शृण्वन् अश्वमेधस्य फलम् अधिगच्छति। शिप्रा सर्वत्र पुण्यदा, शुद्धा, पापनाशिनी च। तथापि, हे व्यास, शृणु तस्य घटनायाः आदिम् अहं विस्तारतः कथयामि—सौम्यं पुण्यसम्पन्नं पुरातनं च चरितम्। पुरा हि हिरण्याक्षः नाम महाबलः असुरः जातः। स सर्वां पृथिवीं वशे कृत्वा तां शासितवान्। सर्वान् लोकान्, इन्द्रप्रमुखान् देवान् च विजित्य, स सर्वेषां भूतानां स्वयमेव अधिपः अभवत्। देवा राज्यहीनाः पराजिताश्च, पतिताः मनुष्यवत् विचरन्तः। ततः ते गत्वा सविनयं तस्य दैत्यस्य कर्माणि निवेदयामासुः। तेन सर्वे देवगणाः तत्क्षणमेव विनाशाय प्राप्ताः। स च सर्वेषां यज्ञानां भागान् पृथक् पृथक् उपभुञ्जानः। तान् देवान् एवं क्लेशितान् दृष्ट्वा तेषां पितामहः ब्रह्मा चिन्तितवान्। ततः ब्रह्मा उवाच—“हे श्रेष्ठाः देवाः, सर्वे एकचित्ताः मम वचनं शृणुत। केवलं द्वौ पार्षदौ स्तः, संयतौ विष्णुस्वरूपिणौ। कदाचित्, हे महर्षे, ब्रह्मणः मानसपुत्राः—सौभाग्यशालिनः सनकादयः भगवत्-दर्शनलालसाः—आगच्छन्। तस्मिन्न् काले, हे व्यास, ते बालवत् ऋषयः मोहिताः दुःखिताश्च अभवन्। सहसा विष्णुः तान् दुःखार्तान् मुनीन् पृथिव्याम् अपश्यत्। स तेषां शिरांसि अघ्राय बाहुभ्यां परिष्वज्य तान् उवाच—‘बाला धर्मविदां श्रेष्ठाः, सर्वं कारणं कथयत। शृणुत, कथं वयं अण्डावस्थां प्राप्ताः। एते चत्वारः भ्रातरः लोकान् सञ्चरन्तः आगताः। तु तेन द्वाभ्यां द्वाररक्षिभ्यां सहसा निवारिताः। तदा भगवान् उवाच—‘अतःपरं अत्र नित्यवास्तव्यम् नास्ति।’ ततः तौ द्वौ त्वरया असुरयोः योनिम् प्राप्तवन्तौ। सहस्रजन्मपर्यन्तं तपसा दानेन ध्यानेन च, परन्तु पापबुद्ध्या, केवलं त्रिषु जन्मसु। प्रतिजन्म तमसि गर्भे एव जातौ। एवं कुम्भकर्णः नाम, रावणश्च लोकभीषणः। हिरण्याक्षः इति प्रसिद्धः बलवान् असुरः। स सर्वान् देवतान् विजित्य स्वयमेव सर्वस्य अधिपतिः अभवत्। सर्वे स्वर्गात् अपास्य, राज्यहीनाः, पराजिताश्च अभवन्।