एवम् एकः स एवास्ति, हे व्यास, महद्भिः प्रभुभिः सह संयुक्तः। महाकालवनस्य तस्मिन्नुत्तमे वनस्थले, हे व्यास, प्रलयः न प्रवर्तते। तत्र रोगरहिताः, क्लेशविवर्जिताः, सर्वयुगेषु निरविकारा भवन्ति। अस्मिन्नेव रम्ये वने ब्रह्मा लोकपितामहः, मरीचिः, कश्यपः, रुद्रः, भृगवः चान्ये च स्थिताः। एवं किल, हे व्यास, आदौ कल्पः एवं प्रतिष्ठितः। महाकालवनस्य पुण्ये कल्पभेदाः वर्णिताः। योगलक्षणानि बहूनि, हे महाभाग, तस्मिन्नेव वने सन्ति। पुनः पुनः एषा पुरी समुत्पद्यते, सा च स्थिरा इति कथ्यते। सा पुरी पृथिव्यां ‘प्रतिकल्पा’ इति कीर्तिता भविष्यति, हे व्यास। जपः, होमः, पितृदेवताभ्यां श्राद्धकर्म च— एतेषु कल्पादौ, महेश्वरं महादेवं दृष्ट्वा आगत्य, पुरुषाः संसृतिधूल्या क्लान्ताः शिप्रायाः सलिलं प्रविशन्ति। काश्यां सहस्रं मन्वन्तराणि निवसतः यत् फलम्, तत् एव अत्र लभ्यते। कल्पान्ते च कल्पसमाप्तौ, सा पुण्यपुरी यथारूपा एव तिष्ठति। ये च भाग्यवन्तः जनाः अस्मिन्नेव स्थले भक्तिं कुर्वन्ति, यश्च पुण्यश्लोक्यां कथां शृणोति या प्रतिकल्पे जाताऽस्ति— यथैव काले काले जाता, तथा मया वर्णिता, हे निष्पाप। शिप्रायाः पुण्यकथा पावनी पापनाशिनी चोक्ताऽस्ति। शोभनं सरः वर्णितं, भूतविनाशिनी स्थले च। सर्वाणि तीर्थानि, परं च गयातीर्थं वर्णितम्। संगमसम्भवः पुण्यतीर्थः, शनेर्जन्मकथा चोक्ताऽस्ति। कदा केन च, कस्यां काले, पुरुषोत्तमस्य माहात्म्यं प्रकटते इति? कदा च कस्यां च स्थितौ, पुण्ये महाकालवने जातमिति? नास्ति पृथिव्यां शिप्रायाः समा नदी, हे प्रिय। शिप्रा च वैकुण्ठे जाता, सुरालये ज्वरनाशिनी। वराहकल्पे सा ‘विष्णुदेह’ इति कथ्यते। शिप्रायाः पुण्यकथां संक्षेपेण वक्तुमर्हसि। महादेवः शुद्धात्मा सर्वेषु लोकेषु व्याप्य स्थितः। स महाबलः, भिक्षां याचमानः, न प्राप्तवान्, वैकुण्ठं जगाम। स लोकविपरीतभावनया, कोपयुक्तः, बहुदिनं क्षुधितः, कपालं हस्ते गृहीत्वा पुनः पुनः अवदत्। एवमुक्त्वा, हस्तं उद्धृत्य, तर्जनीं तत्र न्यस्य। तदा तस्मात् अङ्गुलितः रुधिरधारा महानदी प्रवहन्ती समुत्पन्ना। तस्मिन्नेव काले, सा धारा सम्यक् प्रवहन्ती तस्माद् उत्पन्ना। वैकुण्ठे तदा त्रैलोक्यपावनी नदी सञ्जाता। सा ज्वरनाशिनी इति यथा श्रूयते, तथा अहं व्यासः कथयामि। तदा दैत्यपतिः युद्धाय समुत्सुकः, अविघटितः, उपहासयुक्तश्च। ततः कोपितः वासुदेवः शीघ्रं चक्रं जग्राह। तस्मिन्काले, दैत्यस्य संकल्पः भग्नः, दोषाः छिन्नाः, व्रणैरपि विदीर्णः।