तत्र तु रमणीयाः काञ्चन क्रीडारताः कन्यकाः श्यामवर्णाः षोडशवयस्काः सर्वदा वर्तन्ते स्म। एवं योगमायया निर्मिता सा पुरी, हे व्यास, परममङ्गला, अत्यन्त रम्या चाभवत्। सा पुरी विस्तीर्णा, महती, पुण्या, सत्पुरुषाणां शरण्यत्वेन प्रसिद्धा च। सा रम्या, नित्यश्च पुरी विश्वे प्रसिद्धा “विशाला” इत्याख्यया। यः सदा “विशाला” इति नाम उच्चारयति, सः शिवलोकमण्डले पूज्यते। विशाला चान्या च तस्याः सदृशी, लोकानां भोगमोक्षप्रदायिनी भवतः। तयोः पुण्यमक्षय्यं भवति, पितृयज्ञेषु तद्गायनं क्रियते। ये यत्र कुत्रापि गच्छन्ति, मृत्युकाले ते शिवसदनं प्राप्नुवन्ति। विशालायां फलमित्येतदनन्तं, अन्यत्र तु वर्णनातीतम्। निःसंशयं तत्र पापानां महत्तमपि दोषः विमुच्यते। एवं, हे व्यास, सा पुरी स्थापिता—विशाला च कुशस्थली च। एवं सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः—“विशालाख्यानं” नाम, अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्ये, पञ्चमेऽवन्तिखण्डे, श्रीस्कन्दमहापुराणेऽष्ट्युत्तरसहस्रश्लोकसंख्यायाम्। अहं हि भाग्यवशादेतां पुण्यां कथां व्यासमुखात् प्राप्तवान्, सृष्टिचक्रविषयां। सा च कथा परमगोप्या, गुह्यादपि गुह्यतमा, श्रेष्ठा च, न सर्वेषां दातव्या। एषा व्यासस्य पुण्यवती कथा, श्रेयसी पापनाशिनी च। अस्याः प्रमाणं यावत् ब्रह्मणः कल्पचक्राणि, तावत् स्थायि। यावत्संख्यातानि, तावत्सर्वाणि श्रूयन्तां, हे महाभाग। तस्याः संख्यायाः ग्रहणं कृत्वा, संख्यानि शृणु, द्विजश्रेष्ठ। एकस्मिन्मुहूर्ते त्रिंशत्कलाः सन्ति, इति विद्वांसः वदन्ति। सूर्यस्य विशेषगत्या सः सदा सन्ध्यां प्रविशति। द्वौ पक्षौ, मासाः, ऋतवः, अयनानि चोच्यन्ते। संख्या उक्ता, आयुः अपि तथैव। द्वौ पक्षौ मासः, द्वौ मासौ ऋतुः इति कथ्यते। दक्षिणायनं च उत्तरायणं च संख्याशास्त्रविशारदैः निर्दिष्टम्। कालज्ञैः पितॄणां दिवा-निशा एवमुक्ता। कृष्णपक्षे पितृश्राद्धं भवति, द्विजोत्तम। देवानां दिवा-निशा तु दिवा च उत्तरायणे। दिव्यवर्षं शतगुणं, सहस्रं तु दिव्यवर्षाणां तथैव। मानवस्य दिवा-निशा दशगुणा पक्षः इति कथ्यते। ऋतुः मानवस्य विदुषा अर्थदर्शिना निर्दिष्टः। कृतयुगस्य चतुरस्राणि वर्षसहस्राणि। त्रेतायुगस्य त्रीणि सहस्राणि। द्वापरस्य द्वे सहस्रे, सन्ध्या च सन्द्याश्च शते द्वे। कलियुगस्य सहस्रं वर्षाणि, इति मनीषिभिः उक्तम्। कृतस्य चत्वारि सहस्राणि, त्रेतायाः त्रीणि, द्वापरस्य चत्वारि शतानि, कल्याः द्वे शते—एवं द्वादशसहस्रसंख्यायुगपरिमाणम्। ततः सः पुनः सर्वमिदं जगत् सृष्टवान्, प्रिय। स युगः एकत्र सप्तत्येकगुणितः, द्विजश्रेष्ठ, परिगण्यते। सूर्यस्य गतिः द्विविधा—दक्षिणायनं च उत्तरायणं च। ततः अन्यः मनुः जायते, तत्रैव तावदायुः पुनः। तस्मिन्काले एव सत्यम् ऋषिणा प्रवद्यमानं। सहस्रयुगपर्यन्तं रात्रिरिति पण्डितैः कथ्यते। इति श्रीस्कन्दमहापुराणस्य अवन्तिखण्डे अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्ये विशालाख्यानं नाम सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्य, व्यासमुखोद्गता सृष्टिचक्रवर्णनीया पुण्यकथा परमगोप्या श्राविता। कालसंख्यानां विवरणं चोक्तम्—मुहूर्तकला, मास, ऋतु, अयन, युगसंख्या, तेषां फलप्रदत्वं च, एवं सृष्टिचक्रस्य रहस्यं विस्तरशः प्रतिपादितम्।