देवाः पुण्यं प्राप्त्वा च अक्षयं फलमवाप्य स्वं स्वं लोकं पुनर् ययुः। ये भाग्यवन्तः सन्ति, ये च अस्मिन्ग्रे अवन्तिनगरे स्नानदानपूजनादिकं कुर्वन्ति, ते परमं पुण्यं लभन्ते। अतः प्राज्ञैः सर्वयत्नेन सदा एतत् कर्तव्यम्। सर्वयुगेषु एषा नगरी अवन्तीति स्मर्यते। एवं उक्त्वा देवाः स्वं परं धाम पुनर् ययुः। यः कश्चित् एतां पुण्यां दिव्यां पापनाशिनीं कथां पठति, तस्य पुत्राभाववान् पुत्रं लभते, दरिद्रः धनं प्राप्नोति। पुण्यलाभेन सः शिवलोक एव नित्यं पूज्यते। शृणुत, अद्य अहं विस्तारतः कथयामि; ध्यानपूर्वकं निबोधत। त्रिपुरो नाम महादानवः सर्वदानवकुलस्य नित्यं स्वामी आसीत्। सः ग्रीष्मे अग्निं सेवमानः, वर्षासु घनानां कोलाहलं सहमानः, पतितपत्राणि भुञ्जानः, जलं पिबन्, वायुम् आहरन्, निराश्रयः वसन्, एवं सहस्त्रवर्षाणि अतीव कठोरं तपः अकरोत्। तदा सृष्टिकर्ता तम् उक्तवान्—"वरं वृणुष्व दानवश्रेष्ठ!" इति। तदा त्रिपुरो नाम दानवः ब्रह्माणं प्रत्युवाच—"देवैः, सुरैः, गन्धर्वैः, पिशाचैः, नागैः, राक्षसैः च..." इत्यादि। ततः ब्रह्मा तस्मात् स्थलात् सहसा अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततः प्रभृति सः महादानवः देवानां महद्वधं कर्तुं आरब्धवान्। त्रिपुरं च अन्यानि चलनगरे यत्र यत्र इच्छति संस्थाप्य, विविधान् उपायान् देववधं चकार, तस्य चित्तं दुष्टतया विकृतम्। तत्र न कदापि देवैः यज्ञाः क्रियन्ते, न सोमपानं, न स्वाहा, न स्वधा, न वषट् इत्यादीनि उच्चार्यन्ते। न देवालयाः, न शिवपूजा, न सत्पुरुषाः, न दया, न मानवसम्मानः। एवं व्यास, तस्मिन्ग्रे लोकोऽयं विनाशप्रायः अभवत्। तस्य प्रभावात् सर्वे देवगणाः पराजिताः, बलहीनाः अभवन्। ततः ते सर्वे देवाः परस्परं सन्धिं कृत्वा मन्त्रयामासुः। तदनन्तरं तेषां विपत्तेः कारणम् उपवर्णयन्तः, सर्वे देवाः महाकालवने जग्मुः। तत्र अवन्ती नाम दिव्या पुरी अस्ति, या सर्वतीर्थैः पूजिता। तत्र रुद्रसरोवरस्य तीरे स्नानदानजपहोमादिकं कृत्वा, ब्रह्मा उवाच—"देवदेव महेश्वर भक्तानां भयापह, त्रिपुरोऽयं दानवेशः देवविनाशनं कृतवान्। सः त्रयाणि महानि पुराणि स्थाप्य, स्वेच्छया विचरति। एवं सर्वाणि भूतानि चराचराणि नाशयति। सर्वे मुन्याश्रमाः, तपोधनानां वासाः च नष्टाः, सर्वे देवाः स्वराज्यविहीनाः पराजिताः। अधुना तस्मात् दुष्टत्रिपुरात् कारणात् देवाः मनुष्यवत् विचरन्ति। अतः सर्वैः उपायैः तस्य नाशः चिन्तनीयः।" एवं ब्रह्मणः दृढनिश्चयस्य वचः श्रुत्वा, महेश्वरः उवाच—"अहं तस्य दुष्टदानवस्य विजयाय उपायं करिष्यामि। यूयं स्वविजयकाङ्क्षया तपः आचरन्तु।