केशवस्य पाद्यं, आचमनीयं, मधुपर्कं च जलं समर्प्य, तस्य पूजनं कृतम्। विष्णोः विना जगत्स्थितिं कर्तुं कश्चन न समर्थः, केवलं स एव तस्य धाता, अन्यो नास्ति। स एव शुद्धस्य विश्वस्य अधिपः, देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, राक्षसाश्च परस्परं विनाशयन्ति, किन्तु स एक एव तेषां रक्षणे समर्थः। स एव सर्वदा चराचरस्य जगतः धारकः, सर्वभूतात्मरूपेण स्थितः। सर्वं जगदेन धार्यते, अतः स उपेन्द्र इति प्रसिद्धः। अद्यापि विष्णुना विश्वं व्याप्यते, सृष्टिकर्तुः निवासः अपि वासुदेवः सञ्जातः। जगत्सेनया सुसज्जितं यत्, तस्मात् स विष्वसेन इति स्मृतः। त्रयो लोका येन जिताः, सृष्टिकर्ता अपि येन विजितः, तस्मात् स जिष्णु इति कथ्यते। सर्वस्य, सत्ताद्यादेः, अधिपः स एव; तस्य शुभं, असमानं सिंहासनं स्थिरं भूयात्। सुदर्शनाख्यं चक्रं यस्य अस्ति, तेन कविभिः चक्रधारी इति गीतः। शत्रुविनाशाय तस्याश्वाः, श्रेष्ठदन्तयुक्ता गजानि च, हृषीकेशस्य समर्पितानि। अद्भुतवस्त्रैः, उत्तमैः रक्तमाल्यैः भूषितः स भिमसेनः भवतु। यथा भक्तानां मुकुन्दे भक्तिः, तथा मयि त्वयि सदा सत्या भक्तिः स्यात्, अतः मयि दया कुरु। हे सृष्टिकर्तः, तस्य मण्डलं, सदा मुक्तं सदाशिवं च मां दर्शय। यत्र अहं जगत् स्थापयामि, तत् स्थलम् स्थिरं भवतु इति संकल्प्य, ब्रह्मा कुशग्रहं गृह्णाति। ततः उन्नतं देशं गत्वा, पितामहः केशवं ससम्मानं संबोधितवान्। स एव विष्णुः, देवैः सदा पूजितः, ऋषिभिः स्मृतः, विस्तरश्रवाः इति प्रसिद्धः। तत्र, कुशासने संस्थितः, परमात्मा सृष्टिकर्त्रा स्तुतः। तदा सृष्टिकर्ता, परमात्मा, तस्मिन् स्थले एकयोजनपरिमितं मण्डलं चकार। तत्र, जगन्नाथः, तेजस्वी, सर्वेश्वरः, विश्वस्य स्रष्टा, सर्वव्यापी सन्निहितः। यत् पूर्वं कुशस्थली इति विख्यातम्, तत् अद्य हेमशृङ्ग इति प्रसिद्धम्। एवं एकचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः, ‘कुशस्थलीनामहेतुवर्णनं’ नाम, व्यासस्य सनत्कुमारस्य च संवादे, अवन्तिमाहात्म्ये, पंचमे अवन्तिखण्डे, अष्ट्येकसहस्रीये स्कन्दमहापुराणे समाप्तः। अथ शृणु, यदा पूर्वं देवाः दैत्यसेनया पराजिताः। ते सर्वे मेरुशिखरं शरणं जग्मुः, यत्र वनानि गिरिगुहाश्च सन्ति। तत्रैव परस्परमिलित्वा, परस्परं पूजयामासुः। आगमनस्य कारणानि अपि परस्परं व्याख्यातवन्तः। ततो देवैः सहिताः, ते देवदेवं महेश्वरं जग्मुः, यः सदा श्रीसमृद्धिदाता, मुनिभिः, गन्धर्वैः च सेवितः। भृग्वादिमुनिभिः, नारदप्रमुखैः दिव्यर्षिभिः, प्रजापतिगणैः, चतुर्दश मनुभिः च यः परिवृतः। तत्र, सुकृतिनां सदाचारिणां च स्थानम्, रत्नमणिसोपानैः भूषितम्, दिव्यसरोवरैः शोभितम्। यत्र षडूर्मिवर्जितं क्षेत्रम्, खगाः निवसन्ति, देवाधिदेवस्य, जगदाधिपतेः स्तवान् आरब्धवन्तः। ते नरसिंहरूपाय, वराहरूपाय, वासुदेवाय, शान्ताय, यादवाधिपाय च नमः कुर्वन्ति। एवं स्तवेषु प्रवृत्तेषु, आकश्मिकं वाणी निराकारं वदति— कालमहोद्यानसुखे स्थले, ब्रह्मर्षिगणसंवृते, कुशस्थलीनाम्नि रम्ये स्थले, सिद्धगन्धर्वसेविते, यत्र युगेऽन्ते चराचरं सर्वं विनश्यति।