पूर्वे तत्त्वपुरुषे काले वेदविदो विप्राः ज्ञाताः। ततः स्रष्टा ब्रह्मा दैत्यदनवसहितं विश्वं निर्मितवान्। देवाः दानवाश्च नित्यं स्पर्धया पूर्णाः, युद्धे समागच्छन्। चारणाः किंनरैः सह विरोधे प्रवृत्ताः। बलिनः दुर्बलैः सह मनुष्याः सर्वे संगृहीताः। एवं परस्परं परैश्च, इदं जगत् अनन्तमभवत्। तत्र अहं शरणागतानां दुःखहरं हरिं शरणं गच्छामि। ततः हरिः महायोगी विश्वरूपधारी ध्यानं कृतः। ब्रह्मा तं सम्यक् योगध्यानेन पश्यति, एवं हरिः ब्रह्माणं प्राह—“मां सम्यक् ध्यानयोगेन पश्य।” ब्रह्मा तद् श्रुत्वा ध्यानं त्यक्त्वा तं हरिं निरीक्षितवान्। तस्मै केशवाय पाद्यं आचमनीयं मधुपरं च दत्तम्। “त्वया विना विश्वं स्थितुं न शक्यते, हे विष्णो। त्वमेव अस्य विशुद्धविश्वस्य अधिपः, अन्यः नास्ति। देवाः दानवाः गन्धर्वाः यक्षराक्षसाः च परस्परं विनाशयन्ति; त्वमेव तेषां रक्षणे समर्थः। त्वं सदा चराचरस्य विश्वस्य जीवात्मरूपेण धारकः। सर्वं जगत् त्वया धृतम्, अतः उपेन्द्र इति कथ्यसे। अद्य त्वया विश्वं आवासितम्, ब्रह्मणः स्थानं वासुदेवः। तव सैन्यानुसारं विश्वं, अतः विश्वसेन इति स्मृतः। त्रिलोक्यं त्वया जितम्, ब्रह्मा अपि तव विजितः, अतः जिष्णु इति। सर्वस्य आद्यस्य राजा त्वमेव, तव शुभं, अद्वितीयं सिंहासनं स्थिरं भवतु। तव सुदर्शनचक्रं अस्ति, अतः कविभिः चक्रधारीति गीयसे। शत्रुनाशाय तव अश्वाः, हृषीकेश, उत्तमदन्तयुक्ता गजाः च सन्तु। अद्भुतवस्त्रैः उत्तमरत्नमाल्यैः भूषितो भव, भीमसेनः भव। तव भक्तिः यथार्था यत्र, यथा मुकुन्दभक्तेषु, अतः मयि कृपा कुरु। हे स्रष्टः, तस्य चक्रं दर्शय, सदा मुक्तं सदाशिवं च दर्शय। यत्र अहं जगत् स्थापयामि, तत् स्थलं स्थिरं भवतु।” इत्युक्त्वा ब्रह्मा कुशग्रम् आदाय। ततः उच्चस्थानं गत्वा ब्रह्मा केशवं विनयेन अभाषत्—“त्वमेव विष्णुः, सदा देवैः पूजितः, ऋषिभिः स्मृतः, विस्तरश्रवाः प्रसिद्धः।” तत्र कुशग्रे स्थितः परमपुरुषः ब्रह्मणा स्तुतः। ततः स्रष्टा परमपुरुषः सर्वतः योजनपरिमितं वृत्तं कृतवान्। तत्र विश्वस्य प्रभुः, श्रीमान्, विश्वस्य कर्ता, सर्वव्यापी स्थितः। पूर्वं यत् कुशस्थली इति प्रसिद्धं, तत् अद्य हेमशृङ्गं इति कथ्यते। एवं एकचत्वारिंशः अध्यायः समाप्तः, ‘कुशस्थलीनामकारणवर्णनं’ नाम, व्याससनाथकुमारसंवादे, अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्ये, पंचमे अवन्तिखण्डे, स्कन्दमहापुराणस्य एकाशीतिसहस्रग्रन्थे। अथ शृणु, यदा पूर्वं दैत्यसेनाभिः देवाः पराजिताः। ते मेरुशिखरे शरणं गत्वा, तत्र वनगुहासंयुक्ते स्थिताः। तत्र मिलित्वा, परस्परं पूजां कृतवन्तः। आगमनकारणानि सर्वे परस्परं व्याख्यातवन्तः। देवैः सह, देवदेवं महेश्वरं महादेवम् उपगच्छन्। सः सदा श्रीसमृद्धिदाता, ऋषिगन्धर्वैः सेवितः। भार्गवप्रभृतिभिः ऋषिभिः, नारदेन च दिव्यर्षिभिः।