ततः स राजा धर्मात्मा सुमहत् कौतूहलं हृदि सञ्चिन्त्य मुनिं पुनः प्रहृष्टवदनः सस्नेहमिदम् उवाच— “एकं मे प्रश्नम् उत्तमं त्वं सत्येन निवेदय। कुशस्थलीति नाम कुतः समुत्पन्नम्? तथा अवन्तीति किं कारणं स्मर्यते? हे मुनिश्रेष्ठ, तयोः नाम्नोः कारणं विस्तरेण मे ब्रूहि।” एवं पृष्टः स भगवाञ्छिवः पुरा गौर्याः काले वामदेवायैतत् आख्यातवान्। तत्रैव भगवतः महेशस्य च विधेः कृपया कारणं प्रकटितम्। यत्र ये निवसन्ति स्वेच्छया विचरन्ति, ते दिवं प्राप्नुवन्ति। तत्र वासिनां चित्तं कथं निगृह्यते? कुतः उत्पद्यते? एतन्मे कथय, सर्वदेहिनां हिताय। तस्मिन्नेव काले भगवतः प्रसन्नचित्तस्य पितामहः पार्वतीप्रियाय व्याजहार— “त्वं हि सर्वज्ञः महाकालः, सर्वं त्वया विज्ञातम्। यथानजानन् मां पृच्छसि, नूनं लीलया। न तत्र मानुषा वसन्ति, निःसंशयं देवाः केवलं तत्र निवसन्ति। तत्र रम्याणि दिव्यानि भवनानि सुशोभनानि सन्ति। तेषां कनकशिखरयुक्तानि राजतप्रासादानि विश्वकर्मणा निर्मितानि। तत्र पूर्वे काले अहं वसामि स्म, त्वमपि केशव! तत्रैव दिव्यर्षयः, सिद्धाः, यक्षाः, किन्नराः, दानवाश्च सन्निहिताः। तत्रैव देवप्रियाः स्त्रियः परमवन्दनीयाः उपस्थिताः। यदा तत्र महेश्वरः देवैः सहितः आगतः, तदा तस्यां पुरीं कनकशिखरैः रत्नमण्डितैः प्रासादैः शोभितां दृष्ट्वा, तत्रैव स भगवान् रत्नमय दिव्यप्रासादे निवसति स्म। तत्र महेशः पितामहश्च, तं जगन्नाथं साकं संमिल्य प्रमोदिताः। तदा तं पृष्टवन्तः— ‘कस्मात् त्वं स्वजनैः सह दिव्यलोकात् पृथिवीं प्राप्तः? वद। त्वया विना न देवालये न भूमौ न पाताले न सुखं नः अस्ति। हे जगन्नाथ, अस्मिन् स्थले क्षेत्रं च अविनाशि वासं च दत्तुमर्हसि।’ तदा स भगवान् प्रत्युवाच— ‘इह ते कामितं वासस्थानं दत्तम्, प्रजापते! तव वासोऽयं उत्तरदिशि स्यात्।’ तत्र अधस्तात् प्रज्वलमानः महाकालः, स भगवान् विश्वात्मा प्रतिष्ठितः। सर्वभूतहितकाम्यया लीलया स पुरी निर्मिता। यद् युवाभ्यां कनकशिखराणि उक्तानि, तस्मात् तस्याः प्रथमं नाम कनकशृङ्गमिति प्रसिद्धम्। यत्र ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वरश्च जपमग्नाः तिष्ठन्ति, तत्रैव एषा कथा समाप्ता— ‘कनकशृङ्गाख्यं नाम चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः, पुण्येऽवन्त्यक्षेत्रमाहात्म्ये, पञ्चमेऽवन्त्यखण्डे श्रीस्कन्दमहापुराणे, अष्ट्येकसाहस्रीसंहितायाम्।’ अथ तत्रैव तत्त्वपुरुषस्य प्राचीनकाले, वेदविदां प्रज्ञैः ज्ञायत, सृष्टिकर्ता ब्रह्मा जगत् ससर्ज, दैत्यैः दानवैः सह। देवाः च दानवाश्च नित्यं स्पर्धया समन्विताः युद्धेषु प्रवृत्ताः। चारणाः किन्नरैः सह द्वेषे प्रवृत्ताः। सर्वे बलिनः दुर्बलैः सह, मनुष्याः अपि तत्रैव। एवं परस्परं परैश्च, अयं लोकः अनन्तः जातः। अहं शरणागतदुःखहरं हरिं शरणं गच्छामि। तदा स हरिः, महायोगी, विश्वरूपधारी, ध्यानगम्यः अभवत्। स तु ब्रह्माणं उवाच— ‘मां ध्यानयोगेन सम्यक् ध्यायस्व, पश्य च।’ तदनन्तरं ब्रह्मा तद्वचनं श्रुत्वा, ध्यानं परित्यज्य, तं हरिं ददर्श।