पुरा तदा, देवशत्रुं तारकासुरं निहत्य, सुरारिणा स्कन्देन तत्र कार्यं कृतम्। तदा महर्षिः जिज्ञासया पृष्टवान्—कथं स्कन्दस्य जन्माभवत् इति। तस्मै सनत्कुमारः प्राह—अतीते काले देवासुरयुद्धे दैत्यैः देवाः पराजिताः। तत्र देवानां नृपः शक्रः, घोरं तपः कृत्वा, महर्षे, महेश्वरस्य प्रसादं प्राप्नोत्। तदा महादेवः तुष्टः सन् शक्रस्य पुरतः स्थित्वा तं पप्रच्छ—"हे परमेश्वर, देवेभ्यः महद् सेनापतित्वं दातव्यं। सेनापतिषु श्रेष्ठं महासेनं, यो देवभयं नाशयति, दातुम् अर्हसि।" एवं उक्त्वा भगवान् हरः, सर्वभूताधिपतिः, तत्रैव अन्तर्धानं गतः। स देवदारुवने ज्ञानध्यानपरायणः स्थित्वा, समाधिस्थः अभवत्। ये मनोनिग्रहं कृतवन्तः, ते अपि तत्र ध्यानप्राणायामाभ्यासे लग्नाः आसन्। स भगवान् किमर्थं ध्यानं करोति इति न ज्ञायते, स हि परमार्थे लीनः। तत्र दक्षसुता सती, यौवनसमये, तिष्ठन्ती, स्वपतेरनाह्वानात् क्रुद्धा अभवत्। सा केवलं भवमेव पतिं चिन्तयन्ती, तस्यैव पत्नी भवितुम् इच्छन्ती, अन्यं पतिं न चिन्तयति स्म। "कथं शङ्करः मम पतिः भविष्यति?" इति सा चिन्तयामास। एतस्मिन्नन्तरे, देवाः समागत्य, सेनानाशनं पुरतः स्थाप्य, स्तुतिं कृत्वा, वचः ऊचुः। तदा ब्रह्मा देवांश्च उवाच—"अर्थः ज्ञातः, विचिन्तितश्च। तस्मात्, हे देवेश्वराः, तथा कार्यं क्रियतां यथा ईश्वरः पार्वत्यां कामं कुर्यात्।" ततः ते मेरौ समागम्य, पुनः यज्ञं चक्रुः। देवः स्वशरीरात् सेनापतिं स्रष्टुम् उद्युक्तः अभवत्। एवं निश्चित्य, देवानामधीशः शीघ्रं कामं आहूतवान्। "हे काम, तथा कुरु यथा देवः देव्या सह कामं कुर्यात्।" इति हरिवचनं श्रुत्वा, कामः सस्मितं वचः उवाच। तस्मिन्नन्तरे, कामवचः श्रुत्वा, शक्रः अपि तत्कर्म अकरोत्। मधुं मित्रं च प्राप्य, कामः स्वपत्नीयोगेन तत्र प्रययौ, यत्र देवेशः देवदारुवने स्थितः। कामः आम्रतरुच्छायायां स्थित्वा, स्वम् अत्याकर्षणीयं बाणं सज्जीकृतवान्। तदा देवः ध्यानव्रतान् परित्यज्य, प्रमुदितः अभवत्, किन्तु न हर्षं न च चेतनां लभते स्म। स कामं आम्रतरुच्छायायां स्थितं, कोपेन पूर्णं, अपश्यत्। ततः स भगवान् तस्मात् स्थलात् सह गणैः शीघ्रं अन्तर्धानं गतः। कामस्य भस्मसात् पतिं दृष्ट्वा, रतिः गाढशोकसमन्विता विललाप। तां दुःखितां सखीमिव, कृपया सान्त्वयामास। यद्यपि अनङ्गः सर्वकर्मसु नास्ति, तथापि स मित्राणां कार्यं यथाक्रमं साधयति। तदा शम्भुध्यानात् निःसन्देहं सिद्धिः भविष्यति। तदा पुत्रः शरीरी, प्रद्युम्ननामकः, तव पतिः, जातः भविष्यति। तस्मिन्नन्तरे, उमा अपि हिमवत्सदने तद्विचारं चकार—"कथं देवः पतिः भविष्यति? कथं कामः पुनः प्राप्यते?" इति। एवं विचिन्त्य, सखीभिः सह समागता। वृष्टिकाले सा व्योम्नि स्थित्वा, शिशिरे जले शयिता अभवत्।