कालः, युगान्ताग्निरिव, कालचक्रस्वरूपः, यज्ञप्रियः स एव, सर्वस्य विधानकर्ता, विस्तारकर्ता, विश्वरूपः, सर्वकर्मणां साक्षी—पुण्यापुण्ययोः अपि—सर्वत्र स्थितः। तस्यैव प्रभावेण दिवसारम्भे ब्रह्मा प्रादुर्भूतः, सौरभास्वरूपः, रक्तवर्णः च विराजमानः। तदा विष्णुः दिव्यानि अष्टशतानि नामानि सस्वरं जपन् आसीत्। तदनन्तरं स सर्वत्र निर्बाधः, शुभमार्ग एव स्यात्। सः परमतेजः, प्राज्ञता, महालाभः, विज्ञानं, परं पदं च लभते। केशवस्य मुखं पश्यन्, यः पद्मरागमणिसदृशं, सूर्यसमप्रभं च आसीत्, भक्तः परमं सौख्यम् अनुभवति। केशवस्य च सूर्यस्य च समीपे यः देशः, स रेणुतीर्थ इति विख्यातः। एवं केशवादित्यस्य माहात्म्यं, अवन्तिक्षेत्रमाहात्म्ये, पञ्चमे अवन्तिखण्डे, अष्टाशीतिसहस्रसंख्यकश्रीस्कन्दमहापुराणे त्रयस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः समाप्तः। तत्रैव कदाचित् शिवेन स्कन्दस्य शुभजटाः निर्मिताः। तत्रैव, तारकासुरवधानन्तरं, देवशत्रुना निहते, स्कन्दः कथं जातः इति जिज्ञासा जाता। तदाह सनत्कुमारः—पुरातने काले, देवासुरयुद्धसमये, दैत्यैः देवाः पराजिताः। तत्र देवानां राजा, घोरं तपः कृत्वा, महादेवं प्रसादयामास। तदा महादेवः तुष्टः सन्, शक्रं पुरतः स्थितवान्। तदा शक्रः प्रार्थितवान्—"भगवन्, देवेभ्यः महद् सेनापतित्वं दातुमर्हसि। सेनानाम् मध्ये, महासेनं, देवभीतिक्षयकरं, दातुमर्हसि।" इति। एवं उक्त्वा, सर्वभूताधिपः हरः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। स देवदारुवने ज्ञानध्याननिष्ठः स्थितः। तत्र नियतात्मानः योगिनः ध्यानप्राणायामाभ्यासे लीनाः आसन्। स भगवान् ध्यानपरः, किं निमित्तं ध्यानं करोति इति न ज्ञायते, स हि परतत्त्वे लीनः। तत्र दक्षकन्या सती, यौवनसंपन्ना, निवसति स्म। सा क्रुद्धा अभवत्—"मम पतिः न आमन्त्रितः" इति। सा अन्यं पतिं न चिन्तयति, केवलं भवमेव पतिं कर्तुम् इच्छति स्म। "कथं शंकरः मम पतिः भविष्यति?" इति सा चिन्तयामास। एतेन समयेन, देवाः समागताः, सेनानाशनं पुरतः स्थाप्य, स्तुत्वा वचनं ऊचुः। तदा ब्रह्मा देवांश्च उक्तवान्—"कारणं ज्ञातम्, चिन्तितमपि। अतः, हे देवेन्द्राः, तथा कुरुत, यथा देवपतिः पार्वत्यां रतिं कुर्यात्।" इति। ततः सर्वे देवाः मेरौ समागत्य, पुनः कर्म अकार्षुः। देवः स्वदेहात् सेनापतिं निर्मातुं संकल्पमकरोत्। तदनन्तरं, त्वरया, देवपतिः कामं आह्वयामास। "हे काम, तथा कुरु, यथा देवो देवीं रतिं कुर्यात्।" इति। तदा हरिवचनं श्रुत्वा, कामः सस्मितः प्रत्युवाच। तस्मिन्नन्तरे कामवाक्यानन्तरं, शक्रः अपि कर्म अकरोत्। मधुं मित्रं च प्राप्य, कामः स्वपत्नी सहितः प्रस्थितवान्, यत्र देवेशः देवदारुवने स्थितः। कामः आम्रतरुच्छायायां स्थित्वा, मनोहरं बाणं सज्जीकृतवान्। तदा देवः ध्यानव्रतान् परित्यज्य, हृष्टः अभवत्, किन्तु नानन्दं न च चेतना प्राप्तवान्। सः कामं आम्रतरुच्छायायाम् स्थितं, कोपसम्पूर्णं, अपश्यत्। एवं श्रीस्कन्दमहापुराणस्य पञ्चमावन्तिखण्डे, केशवादित्यस्य माहात्म्यं, स्कन्दोत्पत्तेः च कारणं, देवकृत्यं, सतीकामना, देवेषु यथाक्रमं प्रकटितम्।