लक्ष्मणेन यत् उक्तं, तत् सीता तदा सम्यक् अकरोत्। अथ तत्र रजनीं यापयित्वा, सा स्वमनः निर्गमने निवेशयामास। तदा सौमित्रिः इदं वचनं अवदत्—"नाहं कदापि गच्छामि। न अहं वनं प्रति गमिष्यामि, न अयोध्यां प्रति, कदापि। पूर्वं कथं त्वया सह अयोध्यां त्यक्त्वा आगतः?" इति। "मम कृते दोषः क्रियताम्; मामपि नय, हे राघव।" इति पुनः सौमित्रिः रामं प्रति अवदत्—"न पुनः वनं गमिष्यामि।" तदा रामः अवदत्—"मां मा अनुगच्छ, सौमित्रे; अहं एकाकी वनं गमिष्यामि।" तस्मिन्नन्तरे लक्ष्मणः उद्विग्नचित्तः धनुः आदाय तस्मिन्काले उत्तस्थौ। रामः तम् अब्रवीत्—"निवर्तस्व, सौमित्रे, धनुः मम समर्पय।" लक्ष्मणः विषण्णः पप्रच्छ—"कस्मात् मया परित्यक्तः अस्मि? किम् अपराधं कृतवान्?" तदा सीता रामं प्रति अवदत्—"कस्मात् त्वया लक्ष्मणः...?" राघवः तदा सीतां प्रति अवदत्—"न अहं लक्ष्मणं परित्यजामि।" "सुश्रोणि, पूर्वं श्रुतम् अस्ति यत् एष क्षेत्रम् विप्लुतम् अभवत्। स्वार्थेनैव प्रेरिताः, अन्योन्यं न पश्यन्ति। न शिष्यः आचार्यवाक्यं शृणोति, न आचार्यः शिष्यकृत्यम्।" इति उक्त्वा, रामः लक्ष्मणः जानकी च तस्मात् स्थलात् निर्जग्मुः। ते रामतीर्थे स्नात्वा, रामेश्वरशिवं दृष्ट्वा, सर्वपापैः विमुक्ताः परमं सौभाग्यम् अवापुः। ततः घृततीर्थे स्नात्वा, घृतेन शिवं अभिषेचयेत्। योगपत्नीं देव्या, या देवान् असुरांश्च पूजिता, तां सम्यक् पूजयेन्। शङ्खावर्ते स्नानं कृत्वा, सर्वपापैः विमुच्यते। चतुर्दशीदिने शुद्धोदके मुक्त्यर्थं स्नानं कार्यम्। अथान्यत् पुण्यस्थलम्, त्रैलोक्यविख्यातम्, प्रवक्ष्यामि। त्रेतायां युगे, हे व्यास, सूनेत्रो नाम ब्राह्मणः आसीत्। यवक्रीतशापेन, स्वपिता तेन हतः। सः किम्पुनके तीर्थे स्नात्वा, पुण्यधारां जगाम। सः चिन्तयामास—"कथं मम धारा पतिता? वा कथं मे जपः मिथ्या जातः?" तत्र पुनः स्नात्वा, दिव्यं वाक्यं श्रुतवान्—"त्वं ब्रह्महत्या न बाध्यसे; तीर्थस्नानेन सा विनष्टा।" तत्र स्थित्वा, सः महात्मा पुनः नगरीं दृष्टवान्। तत्र देवदेवः महेश्वरः पत्तनेश्वर इति विख्यातः। भक्तियुक्तः नरः, हे व्यास, तं सम्यक् पूजयेत्। सः हंसयुक्तयानेन शिवलोकं गच्छति। तत् स्थलम् दुर्धर्ष इति प्रसिद्धम्, ब्रह्महत्याप्रशमनम्। नदीतीरे स्थितम्, तत् स्थलम् सूर्येण शुद्धम् इति कीर्तितम्। सप्तम्यां वा अष्टम्यां, वा संक्रान्तौ, अथवा रविवासरे, शिप्रातटे स्थितं महेश्वरं दृष्ट्वा, कुलमातृपितृणां उद्धारं कृत्वा, शिवं प्रति गच्छेत्। सः पुण्यलाभः यावत् चन्द्रार्कौ तिष्ठतः, तावत् अत्र स्थिरो भवति।