अवन्तिदेशे प्रविष्टं परमं पुण्यक्षेत्रं तत् स्मृतम्। तत्र रामः स्नात्वा पितृभ्यः तर्पणं विधाय स्वकृत्यं सम्यक् अकरोत्। तदा देवदेवेन निराकारया वाचा प्रोक्ता— "मया एतत् क्षेत्रं दत्तम्, राघव, न संशयः।" पुनः "सुमित्रानन्दन, शम्भुना त्वं अनुगृहीतः," इति वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणः तत्रैव शङ्करं संस्थापयामास। ततः रामः प्रोवाच— "लक्ष्मण, शीघ्रं शिप्रायाः जलं आनय।" लक्ष्मणः अपृच्छत्— "सीतां किं करिष्यसि?" रामः अवदत्— "एषा मम पुरतः तिष्ठति, पुष्टा, स्थूलाङ्गी, समृद्धा च।" लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा रामः तदनुसारं आचरितुम् आरभत। यत् लक्ष्मणेन उक्तम्, तत् सीता अपि अकरोत्। तत्र रात्रौ स्थित्वा, प्रातःकाले गन्तुम् उद्यतासीत्। तदा सौमित्रिः उक्तवान्— "अहं न गमिष्यामि कदापि। न वनं गमिष्यामि, न अयोध्यां, कदापि। कथं पूर्वं त्वया सह अयोध्यां त्यक्तवान्?" पुनः सः प्रार्थयत्— "मम हेतोः अपि दोषः क्रियताम्, मां अपि नय, राघव।" लक्ष्मणः रामं प्रति पुनरुक्तवान्— "पुनः वनं न यास्यामि।" रामः उक्तवान्— "मां अनुगच्छ मा, सौमित्रे; अहं एकाकी वनं यास्यामि।" लक्ष्मणः दुःखितचित्तः धनुः आदाय तस्मिन्काले उत्तस्थौ। रामः तम् अवोचत्— "निवर्तस्व, सौमित्रे, धनुः मम समर्पय।" लक्ष्मणः अपृच्छत्— "कस्मात् मया परित्यक्तः? किं पापं कृतवान्?" तदा सीता रामं अपृच्छत्— "कस्मात् त्वया लक्ष्मणः...?" राघवः सीतां प्रति उक्तवान्— "न अहं लक्ष्मणं परित्यजामि।" "सुश्रोणि, पूर्वं श्रुतम्— एष क्षेत्रं विक्षिप्तम्। स्वार्थेनैव प्रेरिताः अन्योन्यं न पश्यन्ति। न शिष्यः गुरोः वाक्यं पश्यति, न गुरुशिष्यस्य कर्म।" इत्युक्त्वा रामः लक्ष्मणः जानकी च तस्मात् प्रस्थिताः। ततः रामतीर्थे स्नात्वा, रामेश्वरं शिवं दृष्ट्वा, सर्वपापविमुक्तः परमं श्रेयः प्राप्नोति। घृततीर्थे स्नात्वा, नरः शिवं घृतेन अभिषिञ्चेत्। देवीं योगपत्नीं, या देवदानवैः पूजिता, ताम् अर्चयेत्। शङ्खावर्ते स्नात्वा, सर्वपापैः विमुक्तः भवति। चतुर्दश्यां शुद्धजले मुक्त्यर्थं स्नानं कर्तव्यम्। अथान्यत् पुण्यक्षेत्रं त्रैलोक्यविख्यातं वक्ष्यामि। तत्र त्रेतायुगे, व्यास, सुनेत्र नाम ब्राह्मणः आसीत्। यवक्रीतशापेन तेन स्वपिता हतः। सः किंपुनके तीर्थे स्नात्वा, धर्मणि पुण्ये गच्छन् चिन्तयामास— "कथं मम धारा पतिता, वा स्वाध्यायः मिथ्या जातः?" तत्र पुनः स्नात्वा दिव्यां वाचं श्रुतवान्— "त्वं ब्रह्महत्या न बाध्यसे; तीर्थस्नानेन सा विनष्टा।