विजयतीर्थे स्नानं कृत्वा, तत्र आनन्देश्वरस्य पूजनं समाप्य, श्रीसूतः पुनः अन्यदेकं पुण्यतीर्थं कुशस्थलीस्थं वर्णयितुम् आरभते। एकदा चित्रकूटात् रामः सीतया लक्ष्मणेन च सह निर्गतः। यत्र यत्र सः गच्छति स्म, तत्र तत्र स्वबान्धववियोगं नानुभवति स्म। तथापि वनवासेन पितुः निधनं च सम्प्राप्तम्। तदा राघवस्य वचनानि श्रुत्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठः तं प्रत्युवाच – "त्वया उत्तमेन प्रश्नः कृतः, हे वीर रघुवंशवर्धन।" "अवन्तिदेशे, हे राम, कुशस्थली नाम पुरी वर्तते। तत्र देवः सर्वकामफलप्रदः नित्यं विराजते, राजन्। तत्र ये ब्राह्मणाः यान्ति, बलवान् राजा अपि, तद्वै पुण्यस्थानानां श्रेष्ठतमं, अवन्तिक्षेत्रे प्रतिष्ठितम्। तत्र रामः स्नानं कृत्वा पितृभ्यः तर्पणं चकार। ततः देवदेवेन निराकारवाणी प्रोक्ता – 'मया एष क्षेत्रं दत्तम्, हे राघव, न संशयः।' सुमित्रानन्दन लक्ष्मणः शम्भुना अनुगृहीतः। तद्वाक्यं श्रुत्वा लक्ष्मणः तत्र शंकरमप्रतिष्ठयत्। रामः तदा अवदत् – 'आगच्छ लक्ष्मण शीघ्रं, शिप्रायाः जलं आनय।' लक्ष्मणः तु पप्रच्छ – 'सीतां किं करिष्यसि?' रामः अवदत् – 'सा मम पुरतः स्थितवती, पुष्टा, स्थूलाङ्गी च।' लक्ष्मणवाक्यं श्रुत्वा, रामः तु...। यत् लक्ष्मणेन उक्तम्, तत् सीता अपि अकरोत्। तत्र रात्रिं व्यतीत्य, सा गन्तुम् उद्यतचित्ता बभूव। तदा सौमित्रिः अवदत् – 'नाहं यास्यामि कदापि। न वनं गमिष्यामि, न अयोध्यां, कदापि। कथं पूर्वं त्वया सह अयोध्यायाः निर्गतः?' 'मम कृते दोषः क्रियतां, मामपि नय, हे राघव।' लक्ष्मणः रामं प्रति अवदत् – 'पुनः न गमिष्यामि वनम्।' रामः अवदत् – 'मा माम् अनुगच्छ सौमित्रे, एकाकी गमिष्यामि अरण्यम्।' तदा लक्ष्मणः क्लिष्टचित्तः धनुः गृहीत्वा तस्थौ। रामः अवदत् – 'निवर्तस्व सौमित्रे, धनुः मम समर्पय।' 'कस्मात् मया त्यक्तः? किमपि अपराधं मया कृतम्?' तदा सीता रामं पप्रच्छ – 'कस्मात् त्वया लक्ष्मणः...?' राघवः अपि अवदत् – 'नाहं लक्ष्मणं परित्यजामि।' 'सुश्रोणि, श्रुतपूर्वं यदेतत् क्षेत्रं कदाचित् विक्षिप्तम्। स्वार्थेन एव प्रेरिताः, अन्योन्यं न पश्यन्ति। न शिष्यः गुरोर्वचनं मन्यते, न गुरुः शिष्यस्य कृत्यम्।' एवमुक्त्वा रामः लक्ष्मणः जानकी च तस्मात् स्थलात् प्रस्थिताः। रामतीर्थे स्नानं कृत्वा, रामेश्वरशिवं दृष्ट्वा, सर्वपापैः विमुक्तः परमां श्रियं प्राप्नोति। घृततीर्थे स्नात्वा, तत्र शिवमपि घृतेन अभिषेचयेत्।