स्वर्गीयैः विमानैः, अप्सरसां गणैः सहितैः, तत्र दिव्यं सौन्दर्यम् आसीत्। तत्र त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धं सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठं तीर्थं बभूव। तत्र यः कश्चित् स्नात्वा शुद्धः भवति, महादेवं च पश्यति, सः सर्वपापैः मुक्तः भवति, स्वकुलेन सह। जटाशृङ्गे स्नात्वा, शुद्धः सन्, इन्द्रियैः संयतः, यः पूर्वं महत्तपः कृतवान्, सः शिवस्य समीपं गच्छेत्। इन्द्रतीर्थे स्नात्वा, इन्द्रेश्वरं शिवं यः पश्यति, वा कुन्देश्वरं पश्यन्, शिवध्याननिष्ठः, गोपतिर्थे स्नात्वा गोपेश्वरं पश्यन्, चिपिटातीर्थे स्नात्वा शिवं प्रणम्य, विजयतीर्थे स्नात्वा आनन्देश्वरपूजनं कृत्वा, सः पुण्यं प्राप्नोति। अहं अन्यदपि तीर्थं कुशस्थलीस्थं वर्णयामि। कदाचित् चित्रकूटात् रामः सीतया लक्ष्मणेन सह निर्गतः। यत्र यत्र सः गच्छति, तत्र तत्र स्वबन्धुभिः वियोगं न अनुभवति। वनवासेन पितुः निधनं च श्रुत्वा, राघवस्य वचः श्रुत्वा, श्रेष्ठः ब्राह्मणः तदा प्रोवाच— "सर्वं सम्यक् पृष्टं त्वया, वीर रघुवंशवर्धन।" "अवन्तिदेशे, राम, कुशस्थली नाम नगरी अस्ति। तत्र सः देवः नित्यं कामानां फलं ददाति, नृप। तत्र यान्ति ब्राह्मणाः, नृपश्च बलवान्। तद् अवन्तिक्षेत्रे प्रविष्टं तीर्थानां श्रेष्ठतमं। तत्र स्नात्वा रामः पितृभ्यः तर्पणं कृतवान्।" तदा देवदेवेन वागनङ्गकायाः उक्ता— "मया एष देशः दत्तः, राघव, न संशयः। सुमित्रानन्दन, शम्भुना त्वं अनुगृहीतः।" एतानि वचनानि श्रुत्वा, लक्ष्मणः तत्र शंकरं स्थापयामास। "आगच्छ लक्ष्मण, शीघ्रं शिप्रायाः जलं आनय," इति रामः आज्ञापयत्। लक्ष्मणः उवाच— "सीतया सह किं करिष्यसि?" रामः अवदत्— "सा मम पुरतः तिष्ठति, पुष्टा, स्थूलाङ्गी।" लक्ष्मणस्य उक्तं श्रुत्वा, रामः तत्रैव स्थितवान्। यत् लक्ष्मणः उक्तवान्, तत् सीता अपि कृतवती। तत्र रात्रौ स्थित्वा, सा प्रस्थानाय मनः अकरोत्। सौमित्रिः इदं वचनम् अवदत्— "नाहं यास्यामि कदापि। न वनं गमिष्यामि, न अयोध्यां, कदापि। कथं पूर्वं त्वया सह अयोध्यां त्यक्तवान्? मम कृते दोषः क्रियताम्; मामपि नय, राघव।" लक्ष्मणः पुनः रामं प्रति उवाच— "न पुनः वनं गमिष्यामि।" रामः उवाच— "मा मां अनुगच्छ, सौमित्रे; अहं एकाकी वनं गमिष्यामि।" तदा लक्ष्मणः, मनसा विक्लवः, धनुः आदाय उत्तस्थौ। रामः पुनः अवदत्— "निवर्तस्व सौमित्रे, धनुः मम समर्पय।