मध्यमे तस्य मण्डले महतीं दीपिकां परमा भक्त्या समर्पयेत्। ततः नवीनं निर्मलम् उज्जवलश्वेतं वा रक्तवर्णं वस्त्रं, शुक्लमेव वा, सम्यक् आदाय, तदपि तण्डुलचूर्णे स्थापयेत् यथा न स्रवेत् न च कम्पेत। तत् वस्त्रं सुमनोहरं सुमनसां दलोपरी सम्यक् विधाय, शोभायै च कामानां सिद्धये च यत्नेन स्थापयेत्। ततो भूमिं गोमयेन सम्यक् लेपयित्वा, गन्धोदकेन पुनः स्नापयेत्। अनन्तरं शीतलं जलं समाहृत्य, अष्टौ शोभनानि कुम्भानि पूरयेत्। तानि मधुना सर्पिषा दध्ना क्षीरैश्च, नैर्ऋत्याद्यां दिशं दक्षिणान्तं यावत्, सम्यक् पूरयेत्। तानि कुम्भानि भक्त्या प्रजापतीनां पितॄणां शक्रस्य च पितृणां च क्रमशः समर्पयेत्। गवां सुवर्णस्य रजतस्य वस्त्रस्य फलानां मूलानां यवधान्यानां च दानं, द्विजातीनां श्रेष्ठानां पौराणिकविदां ब्राह्मणानां च सम्यक् दद्यात्। तत्र दिव्यविमानैः, अप्सरसां गणैः सेव्यमानः सः दृश्यते। एष सर्वतीर्थेषु श्रेष्ठः, त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः। यत्र स्नात्वा शुद्धः सन्, महेश्वरं पश्येत्, सः सर्वपापैः सह कुलं विमुक्तो भवति। जटाशृङ्गे स्नात्वा शुद्धः सन्, संयतात्मा च, आदौ महत्तपः कृत्वा, शिवस्य समीपं यायात्। इन्द्रतीर्थे स्नात्वा इन्द्रेश्वरं शिवं पश्यन्, कुन्देश्वरं वा शिवध्याननिष्ठः पश्यन्, गोपतीर्थे स्नात्वा गोपेश्वरं पश्यन्, चिपिटातीर्थे स्नात्वा शिवं नमस्कृत्य, विजयतीर्थे स्नात्वा आनन्देश्वरं सम्पूज्य, पुण्यं लभेत्। अन्यत् तीर्थं कुशस्थलीस्थं वक्ष्यामि। कदाचित् चित्रकूटात् रामः सीतया लक्ष्मणेन च सह निर्गतः। यत्र यत्र स गच्छति, तत्र तत्र स्वजनवियोगं न अनुभूतवान्। अरण्यवासेन पितृमरणेन च दुःखितः सः प्रभुः। तदा राघवस्य वचनानि श्रुत्वा, ब्राह्मणश्रेष्ठः तं प्रत्युवाच— "साधु पृष्टं त्वया, वीर रघुवंशवर्धन।" अवन्तिदेशे, हे राम, कुशस्थली नाम नगरी अस्ति। तत्र सः देवः, नृप, सदा कामफलप्रदः। ये ब्राह्मणाः गच्छन्ति, ये च नृपश्रेष्ठाः, तत्त्र तीर्थं श्रेष्ठतमं अवन्तिदेशे प्रतिष्ठितम्। तत्र स्नात्वा रामः पितृभ्यः तर्पणं चकार। तदा देवदेवेन वागनङ्गा प्रोक्ता— "मया एष देशः दत्तः, न संशयं कुरु, हे राघव।" सुमित्रानन्दन, शम्भुना त्वं अनुगृहीतः। तद्वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणः तत्र शंकरं प्रतिष्ठापयामास। रामः चोवाच— "आगच्छ लक्ष्मण, शीघ्रं शिप्राया जलं आनय।" लक्ष्मणः प्रत्यूच्य— "सीतया सह किं करिष्यसि?" तदा रामः— "सा मम पुरतः तिष्ठति, पुष्टा, स्थूलाङ्गी च।" तद्वचनं लक्ष्मणेन उक्तं श्रुत्वा, रामः एवम्...