सः सम्यगवभृथस्नानं कृत्वा, विक्षोभं विना, सर्वैः देवर्षिभिः पूजितः। स च दुर्लभं तं राज्यं प्राप्य, मुनिभिः पावितः, तस्मिन्नेव काले बृहस्पतेः पत्नी तारा, यशस्विनी, प्रसिद्धा च, तत्रासीत्। अथ तस्याः विषये देवर्षयः सोमं प्रार्थयामासुः। ततः कोपवशात् इन्द्रः बृहस्पतेः पक्षं जग्राह। तदा इन्द्रस्य सोमस्य च मध्ये घोरः संग्रामः अभवत्। सर्वे देवाः भयभीताः सन्तः ब्रह्माणं शरणं जग्मुः। तेषां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा तैः सह ययौ। तेन निरुद्धाः देवासुराः संग्रामं परित्यज्य तत्रैव स्थिताः। ततः बृहस्पतिः स्वां गर्भिणीं पत्नीं दृष्ट्वा ताम् अपृच्छत्। तदा तारा देवसदृशं पुत्रं प्रसूतवती। स बालकः, जातमात्रोऽपि, तेजसा देवान् अभिभूतवान्। तदा सर्वे पृष्टवन्तः—“कस्यायं पुत्रः? सोमस्य वा बृहस्पतेः?” तारा सत्यं ब्रूहि—“कस्यायं सुतः?” तदा तारा रहस्यं प्रकट्य उक्तवती—“एष सोमस्यैव पुत्रः, देवसदृशः।” ततः सः पुत्रः बुध इति नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्। एतस्मात् कारणात् सोमः कुष्ठरोगेन क्षयेन च पीडितः। देवदर्शनलालसः सः शीघ्रं अवन्तीं जगाम। तत्र स्नात्वा सोमेश्वरं सम्पूज्य, भगवतः प्रसादेन तस्य रूपं शोभनं जातम्। एवं व्यास, तत् तीर्थं तत्र लिङ्गं च अतिदुर्लभम् उच्यते। यः स्वसंयमितेन्द्रियः श्रावणमासे सोमनाथं प्राप्नोति, सौराष्ट्रे सोमनाथस्य नित्यपूजाफलं लभते। अनन्तरं, पुण्ये अनरकाख्ये तीर्थे स्नात्वा, महेश्वरं दृष्ट्वा, व्यासः पप्रच्छ—“कस्य पापस्य कारणेन ते पापिनः दुःखिताश्च तत्र पतन्ति? केन कर्मणा पापात्मानः तत्र गच्छन्ति?” तदा सनत्कुमारः उवाच—“शृणु व्यास! तत्र बहवो नरकाः स्थिताः। सर्वे अधोलोकाः दुःखप्रदाः प्रसिद्धाः। रौरवः, सूकरः, रौद्रः, तालः, विनाशकः, कुम्भीपाकः, क्रकचनः, देवातिदारुणः, अधोमुखः, अस्थिभङ्गः, यन्त्रपीडनः—एते चान्ये च भीषणाः नरकाः सन्ति। ये पापकर्मसु रमन्ते, ते तत्र पतन्ति। तत्र विविधैः घोरैः यातनाभिः तेषां पापकर्माणि क्षीयन्ते। यमदूतैः ते महावृक्षाग्रेषु लम्ब्यन्ते। तप्तकांतेषु आयसशूलैः, कंटकयष्टिभिः, सर्वदा ज्वलनाग्निना च विशेषतः। मिथ्याप्रतिज्ञः, पक्षपाती, सुरापः, ब्रह्मघ्नः, स्तेयी, सुवर्णसूचकः, गर्भघातकः, गुरुघ्नः, गोघ्नश्च—एते पापिनः तत्र यातनां प्राप्नुवन्ति।