यः कश्चित् जयेश्वरं देवदेवानां महेश्वरं पश्यति, स पुण्यफलमवाप्नोति। यः शिवद्वारे स्थिते शिवलिङ्गे भक्त्या पूजां विधत्ते, स परमं श्रेयः प्राप्नोति। अथाहं वर्णयामि परमं मार्कण्डेश्वरं, यत्र साक्षात् शङ्करदर्शनात् वाजपेययागस्य फलमवाप्यते। तत्र नगर्यां परमं स्थलमस्ति, तस्य माहात्म्यं शृणु, व्यास महाभाग। स भक्तानां कामान् पूरयति, पुत्रवत् पालयति च। सा देवी ब्रह्मणा पूजिता, सुरश्रेष्ठैः स्तुता, ब्रह्मणः पूर्वमेव सिध्दिदायिनी सञ्जाता। यः ब्रह्मसरोवरे स्नात्वा ब्रह्मेश्वरशिवं पश्यति, स परमं पुण्यमवाप्नोति। अथाहं वर्णयामि यज्ञकुण्डरूपं परमं तीर्थं। यः तत्र स्नानं कृत्वा पाशुपतिं पश्यति, स निर्मलः सञ्जायते, सुवर्णमणिमुक्ताफलप्रासादैः सहितं सर्वकामसम्पन्नं सुखं लभते। यः सौन्दर्यसरोवरे स्नानं करोति, स सुन्दरः भवति। यः प्रेमसरोवरे स्नात्वा शुद्धचित्तः सञ्जायते, इच्छितसुखं लभते, मृत्योरनन्तरं शिवलोकं गच्छति। आषाढमासस्य शुक्लाष्टम्यां यः जनः जागरणं करोति, स पुण्यं लभते। यः गजेन्द्रसरोवरे स्नात्वा विश्वरूपं पूजयति, स महत्फलमवाप्नोति। यः अजगन्धसरोवरे स्नात्वा ब्रह्मेश्वरशिवं पश्यति, स पुण्यवान् भवति। यः चक्रतीर्थे स्नात्वा चक्रपतिं पूजयति, स रुद्रलोकं मनोभिलषिते दिव्यप्रासादे प्राप्नोति। स सोमवत् शुद्धः सञ्जायते, सोमलोके रमते। एवं किमिदं जातमिति श्रोतुमिच्छामि, सत्यं ब्रूहि। तदा कथयामि ते, सोमेश्वरलिङ्गस्य उत्पत्तिं यथावत्। स भगवान् सोमः जगतो जीवनमूलं परमं देवः। अवन्तिनगरे महान् तपस्वी भाग्यवान् अत्रिर्नाम मुनिः आसीत्, तपोनिधिः। स उर्ध्वबाहुः ब्रह्मनिष्ठः तपः समाचरन् आसीत्। तस्य नेत्राभ्यां तेजः निर्गतं, यत् दश दिशः प्रकाशितवान्। ताः दिशः तद् तेजः धारयितुं न अशक्नुवन्। तत् तेजः सर्वान् लोकान् प्रकाशित्य पृष्ठिव्यां पतितम्। सोमात् उत्पन्नं जलं तेनैव तेजसा व्याप्तं जातम्। एवं सोमसदृशा शिप्रा नदी सर्वसिद्धिदायिनी प्रसिद्धा जाता। सा त्रिषु लोकेषु पापिनामपि पुण्यप्रदा इति ख्याता। केवलं तां दृष्ट्वा अपि चत्वारः जना पापान्मुक्ताः भवन्ति। यः तत्र स्नानं दानं जपं यजनं च कुर्यात्, स महान् पुण्यलाभी भवति। तत्र तिलोदकपिण्डदानं कृत्वा अपि पुण्यं लभ्यते। शिप्रा नदी, सोमः, सोमपात्रं च, सर्वत्र दुर्लभानि स्युः। शिप्राजलं सोमजलं च, व्यास, कोटितीर्थफलदं स्मृतम्। अमावास्यायां सोमवारे व्यतीपातयोगे यः स्नानं कुर्यात्, तत्र सोमवतीतीर्थस्य उत्पत्तिः इति विद्धि। सोमः लोककल्याणकाम्यया रथस्थः स्थापितः। सहस्राश्वयुक्तं तं ब्रह्मा प्रेरयामास। सर्वे सन्तुष्टाः प्रशान्तचित्ताः तं हर्षेण हृदया स्तुतिं चक्रुः।