स तेषां हृदयानि क्रियाश्च यथावत् विज्ञाय, ताम् अस्यां स्थितौ येन कृच्छ्रतः प्राणिनो विनाशिताः, तं कृष्णदण्डं परित्यज्य, स देहं भूमौ प्रणम्य ततो वाक्यमिदं अब्रवीत्— “सर्वैः भवद्भिः विमुक्तः अहं त्वत्समीपं शरणमागतः।” तं एवं भाषमाणं दृष्ट्वा, मुनयः तदा अत्रिं प्रति प्रोचुः— “एष त्वया स्वीक्रियः, त्वदीयः शिष्यः भवतु, मुनिश्रेष्ठ।” एष ध्यानयोगेन महता च मन्त्रेण, वृक्षमूले प्रतिष्ठाय, परमां सिद्धिं प्राप्स्यसि। इत्येवमुक्त्वा सर्वे मुनयः स्वेच्छया तस्मात् स्थलात् जग्मुः, स च तत्रैव स्थितवान्। तत्र तस्य स्थिरस्योपरि वल्मीकः समुत्पन्नः। तस्मिन्नन्तः स शब्दं मुमोच, तं दृष्ट्वा मुनयः विस्मयं जग्मुः। तं मुनयः प्राज्ञाः दृष्ट्वा उत्थापयामासुः। स तान् तपसा दीप्तान् मुनीन् प्रणम्य प्रोवाच— “अहं दीनः भवद्भिः उद्धृतः, पापपङ्के निमग्नः आसम्।” मुनयः तं प्राहुः— “वत्स, यत् त्वं एकचित्तः वल्मीकमध्ये स्थितः—” इत्येवमुक्त्वा तपसा युक्ताः मुनयः स्वदिग्गतान्, पश्चात् कुशस्थलीं गत्वा, तं महेश्वरं सम्यग् अर्चयामासुः। तस्मात् स काव्यशक्तिं प्राप्य, रम्यं काव्यं रचयामास। ततो देवेशः वल्मीकश्वर इति प्रसिद्धः अभवत्। एवं वल्मीकश्वराख्यं श्रेष्ठं लिङ्गं ते कथितम्। ततः श्रद्धया प्रणम्य, रुद्रलोकं प्राप्नोति जनः। भीमेश्वरं दृष्ट्वा, भक्त्या यथाशक्ति सम्पूज्य, गर्गेश्वरं तिलतैलेन स्नापयित्वा, चतुर्दश्यां उपोष्य तिलोदकेन, सहस्रं गावः शुद्धेन मनसा दत्त्वा, कामेश्वरं कुंकुमाद्यैः लेपैः सम्पूज्य, कर्तिके शुक्लनवम्यां चूडामणिं प्रणम्य, कृष्णाष्टम्यां उपोष्य चण्डीश्वरं सम्पूज्य, एवं सर्वाणि एतानि पुण्यानि महेश्वरतीर्थानि समाश्रित्य— एवं श्रीस्कन्दमहापुराणे एकाशीतिसहस्रसंख्यायां, पञ्चम्यवंतिखण्डे, अवंति क्षेत्रमाहात्म्ये, पञ्चविंशोऽध्यायः, शुक्रमहेश्वर-भीमेश्वर-गर्गेश्वर-कामेश्वर-चूडामणि-चण्डीश्वरादि-माहात्म्यवर्णनं समाप्तम्। अथ— “महाकालवनस्य माप्रमानं ब्रूहि भगवन्,” इति पृष्टे, स प्राह— “शृणु, प्रवक्ष्यामि। सर्वतः योजनमेकं विस्तीर्णं, सर्वतो विभूषितं तदस्ति। तत्र द्वाराणि कनककलशैः विभूषितानि शोभन्ते। तत्र महेशेन नियुक्ताः द्वारपालाः तिष्ठन्ति। पूर्वे पिङ्गलेशः बालरूपधारी, वह्निसमप्रभः, दक्षिणे च योगिश्रेष्ठः कायावरणेश्वरः स्थितः। स च महेशेन वरुणदिग्भागे नियुक्तः। शंकरसंस्थः स सर्वकार्याणि साधयति। ये तत्र मृत्युमुपयान्ति, ते सर्वकामदानेषु दिव्यरथेभ्यः रुद्रपुरं यान्ति। पञ्चानां प्रभूनां प्रतिप्रसवक्रमेण प्रणम्य, सर्वपापैः विमुक्तो भवति, बहुजन्मार्जितैः अपि।” एवं कथा एकीभूता, श्रुत्वा भक्त्या च स्मरता, पुण्यं प्राप्य, सर्वपापैः विमुक्तः भवति।